CHIẾC ÁO BÀ BA
Không ngờ mà chiếc áo bà ba dễ thương của miền Nam mình lại có gốc từ Cái Mơn, Vĩnh Long, quê của học giả Petrus Trương Vĩnh Ký và Thánh Phan Văn Minh. Cả hai đều rất thông minh, được gửi đi du học tại Penang Mã Lai. Vì thế mà có sự liên hệ giữa Cái Mơn và Mã Lai. Chính mối liên hệ này đã đem cho Miệt Vườn nhiều loại cây ăn trái mới như sầu riêng, măng cụt, chôm chôm, và một kiểu ăn mặc đã trở thành rất phổ thông là cái khăn rằn và chiếc áo bà ba.
Sơn Nam trong cuốn Văn Minh Miệt Vườn đã cho biết chiếc áo bà ba cũng như chiếc khăn rằn thực ra phát xuất từ dân Bà Ba, là những người Mã Lai lai Tầu. Họ thường làm nghề lập rẫy mía nên mặc loại áo ngắn cho dễ làm việc. Dân Mã Lai ảnh hưởng văn minh Hồi giáo nên chiếc khăn rằn của họ cũng phát xuất từ vùng Trung Đông địa bàn của Hồi giáo. Thì ra chiếc khăn rằn ông Arafat quấn trên đầu không khác chiếc khăn rằn của mình bao nhiêu.
Miền Nam là nơi giao lưu nhiều nếp văn hóa, ít câu nệ vào khuôn phép Nho Tàu, nhưng mở rộng đón nhận và dung hóa nhiều nét đẹp khác nhau thành của mình, đúng như Sơn Nam nhận xét:
"Miệt Vườn là nơi gặp gỡ nhiều luồng văn hóa, nhiều nếp sống khác nhau, nào Miên, Quảng Đông, Triều Châu và nếp sống mới do ngơừi Pháp du nhập. Người Miệt Vườn đã khéo dung hòa lẫn nhau mà sống, không tỏ ra quá khích, sao cho nếp sống tôn giáo hoặc quan điểm chính trị của mình không làm hại trực tiếp đến quyền lợi của bà con lân cận." (Văn Minh Miệt Vườn, Nhà Xuất Bản Văn Hóa, trang 202)
Thánh Phan Văn Minh là một trong những người giữ vai trò quan trọng trong cuộc giao lưu này. Không lạ gì mà trong sân trường chủng viện Penang bên Mã Lai vẫn còn tượng thánh Phan Văn Minh. Người Công giáo Mã Lai cũng rất sùng mộ thánh Phan Văn Minh. Chuyện xẩy ra thực, là một hôm một linh mục người Việt đang đứng ở công trường Mê-du bên Nam Tư nơi vẫn được nói là có Đức Mẹ hiện ra, thì một người đàn bà người Mã Lai chạy tới hỏi xem có phải là người Việt không. Rồi bà ta sung sướng nói cho linh mục ấy biết rằng chính bà đã được phép lạ khỏi bệnh ung thư do cầu khấn với Thánh Phan Văn Minh đã từng du học bên Mã Lai.
THÁNH PHILIPPHÊ PHAN VĂN MINH.
Thánh Phan văn Minh sinh năm 1815 tại Cái Mơn tỉnh Vĩnh Long, con Ông Đaminh Phan văn Đức và Bà Anna Tiếu. ông Bà Đức làm trùm họ và có tất cả 14 người con. Phan văn Minh là con thứ 12. Cha mẹ chết sớm nên cậu Minh phải ở với chị cả. Năm 13 tuổi cậu được Đức Cha Taberd gửi vào chủng viện Lái Thiêu. Rồi khi lên Đại Chủng Viện thì được gửi sang Penang là chủng viện của vùng Đông Nam Á thời đó. Thầy về nước và chịu chức linh mục tại Huế năm 1846 lúc 31 tuổi. Ngài là một linh mục thông minh. Tên tuổi Ngài gắn liền với cuốn tự điển Việt-Latinh cùng với Đức Cha Taberd.
Trong thời kỳ bắt đạo, Đức Cha phải trốn ẩn nên đã ủy thác cho cha Minh được quyền ban phép thêm sức. Ngài đã phải vất vả đi nhiều họ đạo giúp giáo dân thêm mạnh mẽ trong đức tin. Cha Minh có lòng sùng kính Đức Mẹ cách đặc biệt, và luôn cổ võ ơn gọi đi tu tiếp nối công việc tông đồ của Chúa. Cha nuôi con thiêng liêng cho đi tu và khuyên phải siêng năng cầu nguyện cùng Đức Mẹ và ra sức luyện tập các nhân đức hầu đáng được Chúa gọi: "Hãy siên gnăng cầu nguyện cùng Đức Mẹ và ra sức luyện tập các nhân đức hầu Chúa gọi nối tiếp công việc của cha."
Năm 1852 khi Cha Lựu đang bị lùng bắt tại Mặc Bắc thì Cha Minh được sai đến thay thế. Quan quân vây bắt Cha Lựu không được thì bắt luôn cha Minh. Họ đã điều tra để bắt thêm người, nhưng Cha Minh đã trả lời rất khôn ngoan để khỏi làm liên lụy ai. Trong tù, Cha bị tra tấn đánh đập, nhưng nhất quyết không bước qua thánh giá. Nên cuối cùng Cha đã bị án xử chém và vất đầu xuống sông cho dân chúng sợ.
NGƯỜI CON CỦA ĐỨC MẸ
Ngày 3.7.1853 Cha Minh bị điệu ra pháp trường, mặc áo dài và cầm tràng hạt trong tay vừa đi vừa làn chuỗi. Cha xin được nửa giờ cầu nguyện, rồi trối lại cỗ tràng hạt cho ông Phương đang theo giúp Cha. Ngài cầu nguyện lớn tiếng: ”Lạy Mẹ, xin cầu cho con trong giờ lâm chung nguy hiểm này. Lạy Chúa xin thương đến con cùng. Xin Chúa ban cho con mạnh sức chịu cho sáng danh Chúa”.
Vị chủ chiên trước khi lìa đoàn chiên đã không trối lại kho vàng kho bạc nào, cũng không cấp bằng ân thưởng chi cả, mà trao lại chính người Mẹ đã cả đời yêu thương săn sóc. Cũng như Chúa Giêsu lúc trước khi tắt thở trên Thánh Giá đã trao cho môn đệ Gioan: ”Này là Mẹ của con”, Ngài đã trối lại cho con chiên báu vật ngài quí trọng trên đời là tràng chuỗi Mân Côi, là 15 bí quyết của người Mẹ đã bước đi trên cuộc hành trình đức tin qua 15 chặng để đạt nguồn sung mãn đầy ơn phúc của Chúa. Đó là bản tóm lược Kinh Thánh để sống Lời Chúa, sống 15 truyện tiêu biểu của Phúc Âm, cũng chính là 15 truyện tiêu biểu diễn tả 15 bước của cuộc hành trình đời sống của mỗi người.
Đáng lẽ theo bản án thì đầu cha phải bị vất xuống sông, nhưng sau khi chém xong, ông Phương đã xin chuộc đầu Cha khâu lại với xác và rước về táng tại Cái Mơn trong nền nhà thờ cũ. Chúa đã cho vị tử đạo làm nhiều dấu lạ là những đồ vật liên quan đến Ngài bỗng dưng tỏa sáng.
Cha Thánh Minh tử đạo lúc 38 tuổi, là vị tiên khởi tử đạo xuất thân từ chủng viện Penang. Tại sân trường và trong nhà nguyện vẫn còn tượng Ngài.
1. HỌC HỎI
- Lòng sùng kính Đức Mẹ của cha thánh Minh đã tỏ lộ bằng chuyện gì?
- Cha Thánh Minh đã có ý trối lại gì cho giáo dân khi trao cho ông trùm Phương cỗ tràng hạt?
2. THỰC HÀNH
- Hãy hình dung bạn đang được cha thánh Minh trao cho cỗ tràng hạt của Ngài với lời trối: ”Này là mẹ của con”. Và từ nay, mỗi khi lần chuỗi, bạn hãy mang tâm tình đang nhận Mẹ Maria là mẹ thật của mình.
Lm. Dũng Lạc Trần Cao Tường