MỘT THẾ GIỚI ĐANG ĐỢI SINH RA

với nhãn quan mới, tiêu chuẩn giá trị mới

Văn minh nhân loại bây giờ thật nhiều cái điên. Đang khi một số người kêu oai oái ở hội nghị dân số thế giới tại Cairo rằng phải dùng phương pháp mà ngăn chặn bớt sinh đi kẻo chết đói cả lũ, thậm chí còn đồng ý giết bớt người qua những đạo luật cho phép phá thai. Vậy mà ở Luân Đôn người ta đang xây một khách sạn thuộc loại sang trọng dành riêng cho chó, trong đó có trồng các cây vùng nhiệt đới, nền lát cẩm thạch, có điều hòa không khí, đồ ăn thượng hạng và giường ngủ được sưởi ấm.

Khách sạn có thể chứa được 800 khách chó, tất cả đều được ở phòng riêng. Đây sẽ là khách sạn lớn nhất và sang trọng nhất dành riêng cho chó. Ngoài các phòng riêng, khách sạn còn có một khu vực có cây cối tươi mát để cho chó đi dạo, và một hội trường lớn để cho chó dự các buổi sinh hoạt thân thiện, một trung tâm thuốc chữa, một phòng ăn lớn để các chú chó không thích ăn một mình, một khu vực dành cho các cuộc tiếp tân và một khu riêng hoàn toàn dành cho các cuộc viếng thăm của thân nhân và bạn hữu.

Nhân viên khách sạn chó được huấn luyện đặc biệt để có thể làm cho các khách chó luôn cảm thấy hạnh phúc và thoải mái, sẵn sàng dẫn chó đi dạo, mơn trớn vuốt ve và chơi đùa với chó, ngoài các đồ chơi đủ loại cho chó. Ngoài ra, 800 khách chó mỗi ngày đều được tắm rửa, xức dầu thơm, do một toán chuyên viên được tuyển lựa hẳn hoi và tuyên thệ sẽ trở thành những người bạn tốt của chó.

Khách sạn dự trù sẽ hoàn thành vào năm 1995 với phí tổn 9 triệu mỹ kim, do những người hảo tâm giầu có để lại, và do tài trợ của chính phủ.

Chuyện nghe như đùa mà có thật mới khiếp! Kể ra cũng văn minh thật! Vậy mà chưa khiếp bằng cái màn mụ Susan Smith đầu tháng 11.1994 đưa giết nghiến hai đứa con thật kháu khỉnh: bé Michael 3 tuổi, và Alexander mới 14 tháng. Mụ phao tin hai đứa con bị bắt cóc rồi khóc bù lu bù loa ra điệu thê thảm thương con. Nhưng rồi mụ đã phải tự thú chính mình đã cho xe có hai đứa con ở ghế sau lao xuống hồ. Lý do là sau khi đã li dị anh chồng cũ là bố của hai đứa bé, bây giờ mụ đang tù tì với anh bồ mới đẹp trai nhà giầu, nhưng anh chàng này lại không thích đèo bồng hai của nợ như vậy, nên mụ Susan bèn chọn giải pháp giết con để được bồ. Ghê rợn chưa ?!

Một nền văn minh bệnh nặng

Bác sĩ M. Scott Peck, một nhà tâm lý nổi tiếng với cuốn “Con Đường Ít Người Đi” (The road less traveled) bán chạy “best selling” cả trên chục năm nay, bây giờ ông tung ra một cuốn mới làm rung rinh nền văn minh Au Mỹ, tựa đề là “Một thế giới đang chờ sinh ra” (A World waiting to be born).

Mở đầu cuốn sách, ông kể trường hợp một tờ quảng cáo cho hãng điều hợp tài chánh với đầy đủ hình ảnh trên tờ USA Today, lời rao đại khái: “Tôi đang ngồi cạnh một người. Tôi định làm quen mua cho anh ta một loong nước, nhưng trước hết tôi phải đi gọi điện thoại. Tôi gọi cho cơ quan D&B để xem anh ta thuộc loại lương cao bao nhiêu. Ba phút sau tôi trở lại chỗ ngồi, mua một chai bia cho người bạn mới thật tốt của tôi”.

Quảng cáo có ý nói: hãng D&B hết xảy, chỉ trong ba phút là biết được chính xác giá trị một người do số tiền có trong ngân hàng. Rồi Scott Peck kêu lên: “Có điều gì sai trệch trầm trọng”. Một nền văn minh đang bị bệnh nặng. Ở chỗ người ta đã bỏ ra bao nhiêu tiền để quảng cáo như thế một cách nghiễm nhiên. Mà xã hội cũng như người xem cũng chấp nhận như vậy là tự nhiên thôi. Người ta đánh giá trị tình người bằng đồng lương. Văn minh chỉ còn nghĩa lợi dụng được nhau, mất nhân tính mà theo bản năng súc vật tìm mồi tìm lợi. Thế thôi. Va ông nhận xét: đây là dấu con người đang mọi rợ đi, vì nền văn hóa này đang sản xuất ra những quảng cáo cỡ như vậy. Mất nhân phẩm rồi. “Chúng ta cần chữa bệnh”.

Văn minh mà làm cho con người xuống thua cả chó thì  là văn minh cách mọi rợ. Giết người đi, đầy đọa nhau để đua nhau thành những con vật kinh tế “theo đà tiến hóa tất yếu của lịch sử” thì thật là rùng rợn. Bất ổn từ trong hệ thống, từ cách suy nghĩ và lối sống. Như cái máy đã đến lúc rã vậy.

Điềm Thời Đại:

Nhóm May hết sức (The Joy Luck Club)

Chính vì thấy chán mứa với lối sống hết nhân tính của văn minh Au Mỹ mà nhiều người đang đi tìm lối thoát. Phim The Joy Luck Club thật thu hút khán giả là một điềm thời đại. Phim được diễn từ cuốn truyện của Amy Tan.

Sách rất ăn khách. Bìa cứng đã xuất bản tới 27 lần, và bìa mỏng đã bán trên hai triệu cuốn. Thật là một hiện tượng. Tác giả là một người Mỹ gốc Tầu, thuộc thế hệ thứ hai tỵ nạn, sinh trưởng tại Oakland, California. Khi viết truyện thành công cách đây mấy năm, Amy Tan chưa đầy 40 tuổi. Lý do gì đã làm cho sách và phim hấp dẫn như vậy?

Có thể nói, đây là cuốn tự truyện của Amy Tan, liên hệ tới người mẹ từ Tầu tỵ nạn sang Mỹ. Rồi lại liên hệ đến nhóm bạn của mẹ, gồm bốn bà chơi thân với nhau, đưa cả bốn gia đình và bốn người con gái thân thuộc với nhau, coi nhau như chị em. Rồi từ bốn người mẹ, truyện nhắc tới bốn người bà ngoại, mỗi người với những quá khứ thê thảm.

Vai chính là Trinh Muội (Jing-Mei) với tên Mỹ là June Woo, và mẹ là Suyuan Woo. Kiều Chinh đóng vai người mẹ này.

Cái đặc sắc của truyện là ở chỗ chẳng có gì đặc sắc hấp dẫn theo tiêu chuẩn thông thường của Au Mỹ. Cũng những chuyện bất công và chiến tranh sầu thảm của quá khứ bên Tàu. Cũng những chuyện ngậm đắng nuốt cay của những bà mẹ và những ước mơ cho con cái chẳng mấy khi được toại nguyện. Cũng những chuyện hồ hởi vào đời của một thế hệ mới “Mỹ con”, đứa lấy Mỹ, đứa lấy Tàu; mỗi đứa đều chạm tới cuộc sống thực và phải trả giá khắc nghiệt.

Nghĩa là ở đâu rồi cũng bằng ấy vấn đề. Không chiến tranh bằng súng đạn thì cũng đĩa bay xô xát trong gia đình. Không có cảnh con dâu mẹ chồng hủ tục như ở bên Tàu, thì cũng có những cảnh chèn nhau về gốc gác trắng vàng, sang hèn. Lấy chồng Tàu cũng khốn mà lấy chồng Mỹ lại càng tệ hơn. Tiếng mới bây giờ gọi là khủng hoảng. Và trong khủng hoảng thì cần tìm giải pháp.

Điềm gì?

Nhóm May Hết Sức ăn khách ở chỗ đã gãi đúng chỗ ngứa của người Mỹ, đưa ra một giải pháp như một điềm thời đại. Sau mấy chục năm hồ hởi với thần đô-la và văn minh duy vật tưởng chừng đã tìm thấy thiên đàng tại thế, người Mỹ bây giờ khám phá ra rằng: “thấy vậy mà chẳng phải vậy”. Ở thập kỷ 60’ và 70’ khi mà sự hồ hởi của nền văn minh coca lên cao độ, thì những sách bán chạy nhất là những gì liên hệ tới “làm sao để hưởng thú” (how to enjoy). Bước sang thập kỷ 80’ và 90’ thì tự nhiên xuất hiện một dấu hiệu khác là thấy nhan nhản sách viết về “làm thế nào để chữa bệnh” (how to heal), từ gia đình, xã hội, đến đời sống cá nhân. Đã đến lúc các “anh hùng” cảm thấy thấm mệt!

Điều lạ là một nhà tâm lý như Scott Peck mà lại tìm ra lý do từ những gì thiêng liêng. Kinh nghiệm của ông như một bác sĩ với cơ thể: mọi cơ năng và tế bào đều liên hệ mật thiết với nhau; khi một tế bào phát triển quá lố thì bệnh ung thư phát khởi. Sức sống gì gắn liền những bộ phận ấy? Bởi vì khi “bộ máy” đã rã thì chữa được chỗ này sẽ phát bệnh ở chỗ khác. Mất sức rồi thì mọi sự sẽ tự nhiên sập. Cũng thế nền văn minh này giống như một “bộ máy”, liên hệ với nhau. Khoa học vật lý phân tử (quantum physics) đang hé mở một phát hiện mới nhất về sự thật này. Scott Peck nói thẳng rằng cái sức nối kết các phần tử của “bộ máy” là chính Thiên Chúa. Một nền văn minh mà bỏ Chúa ra ngoài thì hậu quả tất nhiên là có thể làm những chuyện điên khùng như trường hợp nhà thương chó bên Anh, hay vụ Susan Smith.

Giải pháp mà Nhóm May Hết Sức đưa ra thì thật đơn sơ và rất bình thường mà ít người khám phá ra. Cuộc sống nào cũng có những vấn đề. Ở đâu cũng đầy những khổ lụy. Nhưng biết chấp nhận cuộc đời như vậy và xích lại với nhau bằng tình người. Chia sẻ được tình người và tình gia đình với những lẩm cẩm lỉnh kỉnh cũng là lúc tạo cho nhau niềm hy vọng, rằng vẫn còn may, còn niềm vui nhỏ bé nhưng cũng thật lớn lao. Mất tình người thì có thề làm nhiều chuyện điên khùng. Tình thương là phép mầu biến mọi sự thành niềm vui. Và vì thế truyện có tên là Nhóm May Hết Sức.

Tìm được tình người là tìm ra sợi dây liên hệ nối với “bộ máy” lớn hơn. Và nhất là tìm nối được với nguồn sống trong bộ máy lớn hơn là chính Thiên Chúa.

Nghệ thuật Chụp Hình

Theo hứng từ buổi tĩnh tâm của các cha Miền Đông Nam Hoa Kỳ tháng 10 năm 1994 tại Houma từ đường tu đức của Các Thánh Tử Đạo Việt Nam, tôi cũng tìm đọc thêm nhiều về các ngài. Nhưng càng đọc thì hình như càng tối mò thêm. Vì chẳng có gì đặc sắc ngoài một vài bài thơ của các Thánh Dũng Lạc, Đoàn Công Quí, Nguyễn Huy Mỹ, vài bức thư của Thánh Lê Bảo Tịnh, và các mẩu chuyện vụn vặt của mỗi vị. Mọi sự đều xem ra quá tầm thường đi !  Nhưng đọc riết rồi cầu nguyện, tôi bỗng nhận ra một nét quá ư đặc sắc, mà chắc chắn đây là điều Hội Thánh khi phong thánh cho các Ngài đã khám phá ra: con mắt của niềm tin. Có con mắt này thì thấy mọi sự đều khác, đều lạ lùng. Thấy được Chúa sinh ra qua những gì tầm thường nhất của cuộc sống thường ngày. Thiên Chúa thì giầu sang sung mãn và là nguồn mọi ơn. Chúa đang hiện ra ở đây, lúc này. Tôi vẫn nói mình là con Chúa mà nghèo xác nghèo xơ. Cảm nghiệm có Chúa ở cùng là cảm nghiệm cốt lõi của đức tin. Emmanuel, Thiên Chúa ở cùng chúng tôi. Bí mật giấu kín từ muôn thuở qua muôn thế hệ nay được “bật mí” cho anh em: Chúa Kitô ở trong anh em” (Col. 1:27). Vậy mà mấy khi tôi tin và thấy vậy. Cuộc sống này có Chúa hay không có Chúa. Tin hay không tin. Thế thôi.

Cũng từ cảm nghiệm trên mà tôi đi mê chụp hình. Bằng máy Nikon F-3 và N-90S, với ống kính ED (extra-low dispersion) rất sắc nét và chính xác màu. Tập chụp hình là một cách cầu nguyện chứ chả chơi đâu: thấy Chúa qua mọi sự. Thì ra tôi đang tập chụp hình Chúa, chộp được giầu sang và mọi ơn chứ còn gì nữa. Người đang nhào tới tìm tôi, chứ có phải tôi đi tìm Người đâu. Không phải các con chọn Thầy, mà Thầy chọn các con trước. Mà Chúa của tôi là người tình có chân dung hẳn hòi. Để thấy được như vậy thì cần có con mắt đức tin.

Họa sĩ Vincent Van Gogh đã vẽ những bức tranh mà người ta bán được cả mấy chục triệu. Ông chỉ vẽ những gì tầm thường nhất quanh ông. Từ cái ghế đang ngồi đến ngôi nhà đang ở. Nói khác hơn, Van Gogh thấy và vẽ được hình Chúa qua những gì xem ra tầm thường ấy.

Thế thì có lần nào tôi phải triển lãm những hình tôi đã chụp những tháng qua cho thiên hạ tha hồ mà trả giá. Mỗi bức cũng phải vài triệu. Bởi vì tôi chỉ chuyên môn chụp hình Chúa thôi.

Người đang sinh ra nơi đây

Không biết ngày xưa Đức Mẹ đã dọn lễ Giáng Sinh như thế nào? Chỉ thấy Kinh Thánh ghi lại cái cảnh chẳng mấy hào hứng: không shopping mà cũng không có cây Christmas treo lủng lẳng tua kim tuyến lóng lánh và những dây điện chớp; và cũng chẳng có gói quà nào ngoài đứa bé được bọc trong khăn đặt trong máng cỏ của bò lừa.

Trước những cảnh như thế, làm sao mà thấy được “Con Đấng Tối Cao”. Mọi sự quá tầm thường đi, chẳng có cảm nghiệm sốt sắng nào cả ! Vậy mà “Maria ghi nhớ những điều ấy và suy niệm trong lòng”. Làm sao nhận ra được con Thiên Chúa ra đời qua một đứa bé chỉ biết khóc oe oe đòi sữa và tè cả ra tã cũng chưa biết chừng!  Nếu tôi có mặt đêm đó tại Bê Lem, chắc chắn là tôi không thể gặp được Chúa dễ dàng đâu. Vậy mà Đức Mẹ thấy được Con Thiên Chúa đang sinh ra. Chỉ có con mắt đức tin mới thấy được như vậy.

Tôi muốn bước qua truyện của Amy Tan để đi thăm Bê Lem, trại Tỵ nạn Ai Cập, làng quê Na-gia-rét. Lại cũng bằng ấy chuyện nghèo túng, xung khắc, và tầm thường không sao hiểu nổi. Chuyện con Thiên Chúa toàn năng mà sinh ra ở chuồng bò, rồi phải chạy đi tỵ nạn mút mùa. Chuyện tầm thường của chú bé và chàng thanh niên tên là Giêsu ở Na-gia-rét ba chục năm đâu thấy sách vở nào thèm ghi lại làm chi. Vì quá trầm lặng và xem ra vô nghĩa. Thậm chí lần đầu mới xuất hiện khi Philip giới thiệu Chúa Giêsu cho một anh chàng có học tên là Nathanael thì liền bị chê ngay: “Dân Na-gia-rét quê mùa thì có gì hấp dẫn được!”. Nhưng đó lại chính là mầu nhiệm Chúa làm người.

Câu hỏi xưa thật là xưa rằng tại sao con người sinh ra ở đời này đầy đau khổ như vậy? Cuộc sống này có mục đích gì không? Hay chỉ là một cuộc tranh lộn giẫy giụa một hồi rồi lăn ra chết, là hết chuyện?

Thiên Chúa đã trả lời bằng một Lời, là Ngôi Lời, lẳng lặng trở thành một nguười như bạn, như tôi, với tất cả chiều kích con người. Và khi chấp nhận được mọi sự xem ra lỉnh kỉnh của cuộc sống, Ngài đã lập “Nhóm May Hết Sức”. Ở Bê Lem, ở Ai Cập, ở Na-gia-rét, ở bờ hồ Galilê với các môn đệ, trên đồi Bát Phúc và trên Núi Sọ. Tất cả những gì bi thảm nhất đã biến thành niềm hoan lạc. Con đường đi tìm hạnh phúc tưởng chừng phức tạp, nhưng lại quá đơn sơ đến nỗi không ngờ.

Xin mang được con mắt của Đức Mẹ, của Các Thánh Tử Đạo Việt Nam, thấy được Chúa đang sinh ra mỗi giây phút. Các ngài phải là sư phụ của những nhiếp ảnh gia. Chụp được hình Chúa đang có mặt lúc này, ngay kia kìa. Emmanuel. Dễ lắm. Chỉ cần tin thôi. Tin là thấy. Tin là khám phá ra được. Và rồi chúng mình sẽ giầu to cho mà coi. Đó cũng là khởi đầu cho một nền văn minh mới: văn minh có nhân tính và tâm linh, chứ không phải văn minh nhà thương chó.

Bước theo đường Các Thánh Tử Đạo Việt Nam là góp phần khơi mào nền văn minh mới, chuẩn bị cho thiên kỷ đang tới: một thế giới đang chờ sinh ra.

Emmanuel. Người đang sinh ra ở đây, lúc này. Người đó. Chúa của mọi sang giầu phong lưu đó. Chụp đi!

 Lm. Dũng Lạc Trần Cao Tường