Quĩ Cứu trợ nạn nhân sóng thần

Hàng Giáo phẩm cần hỗ trợ cho hoạt động Tông đồ Giáo dân 

Việc tông đồ của Giáo dân, cá nhân hay tập thể, phải được đặt vào đúng chỗ trong công cuộc tông đồ của toàn thể Giáo hội; hơn nữa, điều cốt yếu của việc tông đồ Kitô giáo là liên hệ với những người đã được Chúa Thánh Thần đặt lên coi sóc Giáo hội của Thiên Chúa (x.Cv 20,28). Sự cộng tác giữa các tổ chức tông đồ khác nhau cũng cần thiết không kém và phải được Hàng Gíao phẩm điều hành thích đáng.

Quả thế, muốn phát huy tinh thần hiệp nhất, để tình bác ái huynh đệ nổi bật trong mọi hoạt động tông đồ của Giáo hội, để đạt được những mục đích chung, cũng như để tránh những cạnh tranh nguy hại, thì cần phải có sự tôn trọng lẫn nhau và phối hợp thích đáng giữa các tổ chức tông đồ trong Giáo hội, miễn là đặc tính riêng của mỗi tổ chức vẫn được duy trì. Điều đó rất cần thiết, khi có công tác đặc biệt naò trong Giáo hội đòi hỏi phải có sự hoà hợp và cộng tác vào việc tông đồ giữa Hàng Giáo sĩ: Dòng, Triều, Tu sĩ và Giáo dân.

Bổn phận của Hàng Giáo phẩm là hỗ trợ cho hoạt động tông đồ của Giáo dân, đề ra những nguyên tắc hành động và giúp đỡ về mặt thiêng liêng, phối hợp việc tông đồ của họ để sinh ích chung cho cả Giáo hội, và cũng phải lo cho giáo thuyết và chỉ thị của Giáo hội được tuân hành.

Có nhiều thể thức liên lạc giữa việc tông đồ Giáo dân với Hàng Giáo phẩm, tuỳ theo hình thức và mục tiêu của mỗi hoạt động tông đồ.

Trong Giáo hội, quả thật có nhiều hoạt động tông đồ do Giáo dân có sáng kiến thành lập và khôn khéo điều hành. Nhờ những sáng kiến như thế, trong nhiều hoàn cảnh, Giáo hội có thể chu toàn sứ mệnh của mình cách tốt đẹp, và do đó Hàng Giáo phẩm nhiều khi ca ngợi và giới thiệu các tổ chức đó.

Nhưng không một tổ chức nào được mặc cho mình danh hiệu "Công Giáo", nếu không có sự ưng thuận của Giáo quyền hợp pháp.

( Sắc lệnh Tông Đồ Giaó Dân, Vatican 2, 23 & 24 - Lịch Công Giáo 2005 trang 95 & 96 )

VỀ MỤC LỤC

Sứ điệp của ĐGH Gioan Phaolo 2 về Công Giáo Tiến Hành

(Đại Hội Quốc Tế Công Giáo Tiến Hành tại Roma đã khai diễn từ ngày 31/8/04 đến 5/9/04 do hai tổ chức "Diễn Đàn Quốc Tế Công Giáo Tiến Hành" và "Công Giáo Tiến Hành Italia" phối hợp với Hội Đồng Giáo Hoàng đặc trách Giáo Dân)

 "Hãy Ra Khơi! Hỡi anh chị em thuộc phong trào Công Giáo Tiến Hành. Hãy can đảm trước tương lai! Đây là lời mời gọi mà tôi đã gởi đến những đại biểu của Hội Nghị Toàn Quốc lần thứ XI của Phong Trào Công Giáo Tiến Hành Italia, ngày 26 tháng 4 năm 2002. Tôi vui mừng nhận thấy rằng phong trào đã quyết định lấy lời kêu gọi của tôi làm mục tiêu dấn thân và làm khẩu hiệu cho Đại Hội Quốc Tế Công Giáo Tiến Hành, được khai mạc tại Roma vào ngày 31 tháng 8 năm 2004 nầy, do sáng kiến của Diễn Đàn Quốc Tế Công Giáo Tiến Hành và của Công Giáo Tiến Hành Italia, trong sự cộng tác với Hội Đồng Giáo Hoàng về Giáo Dân.

Tôi muốn gởi những lời chào thân tình nhất của tôi đến tất cả những vị lãnh đạo và những phụ tá của phong trào công giáo tiến hành của nhiều quốc gia khác nhau đang họp tại Trung Tâm Hội Nghị "DOMUS PACIS" (Nhà Hòa Bình), ở Roma. Một cách đặc biệt, tôi chân thành chào quý vị Hồng Y và quý chư huynh trong hàng giám mục đã muốn tham dự vào biến cố quan trọng nầy.

"Hãy cam đảm trước tương lai!" là một thái độ không phát sinh từ một chọn lựa duy ý chí, nhưng được phát sinh và triển nở từ việc nhớ lại hồng ân quý giá là Phong Trào Công Giáo Tiến Hành, ngay từ lúc được thành lập. Theo vị tiền nhiệm muôn đời đáng ghi nhớ của tôi là Đức Piô XI, do bởi "một linh ứng đầy quan phòng", Phong Trào Công Giáo Tiến Hành đã là một lực quy tụ, tổ chức và thôi thúc một khuynh hướng lúc đó "cổ võ sự tham dự của giáo dân", một sự cổ võ đã được Công Đồng Vaticanô II xác nhận cách long trọng. Trong phong trào Công Giáo Tiến Hành, hàng thế hệ các tín hữu đã được trưởng thành trong ơn gọi riêng của họ, trên con đường huấn luyện Kitô làm cho họ được ý thức trọn vẹn về chính sự đồng trách nhiệm của họ trong việc xây dựng giáo hội, vừa thôi thúc họ hăng say dấn thân hoạt động tông đồ trong tất cả mọi môi trường sinh sống. Nhân dịp nầy, làm sao không nhắc lại rằng Sắc Lệnh của Công Đồng về việc Tông Đồ Giáo Dân, đã nhìn nhận truyền thống đáng giá về việc tông đồ giáo dân nầy vừa mạnh mẽ đề nghị nó trong Giáo Hội? (x. sắc lệnh Apostolicam actuositatem, số 20). Tông Huấn hậu Thượng Hội Đồng Giám Mục về Giáo Dân, và những phát biểu của tôi trong những dịp Hội Nghị của Công Giáo Tiến Hành Italia, đã mạnh mẽ nhắc lại những đề nghị của Công Đồng Vaticanô II, vừa cổ võ vượt qua vài hoàn cảnh khó khăn.

Ngày hôm nay, tôi muốn nhắc lại một lần nữa rằng: Giáo hội cần đến Công Giáo Tiến Hành! Việc ghi nhớ nầy không nên được rút gọn về việc chỉ nhớ về quá khứ cách đóng kín, nhưng phải trở nên một sự ý thức về hồng ân quý giá mà Chúa Thánh Thần đã ban cho Giáo Hội; đây là một vào lúc bình minh của ngàn năm thứ ba có sức khơi dậy những hoa trái mới của sự thánh thiện và việc tông đồ, vừa mở rộng việc "thành lập" hiệp hội công giáo tiến hành nơi nhiều giáo hội địa phương tại những quốc gia khác nhau.

Đã đến lúc thực hiện việc hăng say dấn thân, được thể hiện trong những thực tại đa diện của anh chị em. Có nhiều hướng hoạt động làm ta hy vọng vào "thời ân sủng" của một mùa xuân mới của Tin Mừng! Trách nhiệm vĩ đại nầy của tất cả anh chị em cùng với những vị chủ chăn của anh chị em, và là trách nhiệm của toàn thể giáo hội, (trách nhiệm đó) đòi hỏi một quyết định khiêm tốn và can đảm "hãy bắt đầu lại từ Chúa Kitô", trong ý thức mình được nâng đỡ bởi sức mạnh có mặt khắp nơi của Chúa Thánh Thần. Trong trách vụ cao cả nầy, ước chi tất cả mọi tín hữu giáo dân đều dấn thân vào, với ý thức về ơn gọi riêng của mình khi lãnh nhận bí tích rửa tội cũng như ý thức về ba sự dấn thân --- tư tế, tiên tri và vương giả --- phát sinh từ đó. Tin tưởng vào ân sủng của Thiên Chúa và được nâng đỡ bởi một ý thức sống động mình thuộc về giáo hội, xét như là "nhà và là trường học của sự hiệp thông", các giáo dân đề nghị lắng nghe những giáo huấn và những chỉ dẫn của các vị chủ chăn, ngõ hầu họ trở nên những cộng tác viên hữu hiệu, trong việc xây dựng những cộng đoàn giáo hội mà họ thuộc về.

Mọi người Kitô đều phải làm chứng cho thấy chính đời sống mình đã được biến đổi bởi ân sủng như thế nào và được thôi thúc bởi đức bác ái ra sao. "Điều nầy có thể được nếu những tín hữu giáo dân biết vượt qua nơi chính mình khoảng cách giữa Tin Mừng và cuộc sống, vừa thiết lập lại trong sinh hoạt hằng ngày tại gia đình, tại nơi làm việc và trong xã hội, sự hiệp nhất của một nếp sống gặp được nơi Tin Mừng nguồn cảm hứng và sức mạnh để được thể hiện trọn vẹn" (TH Giáo Dân số 34). Công giáo tiến hành đã luôn luôn và ngày nay còn cần phải là <>trường huấn luyện các tín hữu; các tín hữu nầy, một khi được soi sáng bởi học thuyết xã hội của Giáo Hội, cần phải dấn thân nơi hàng đầu để bảo vệ hồng ân thánh thiêng của sự sống, trong việc duy trì phẩm vị con người, trong việc thực hiện sự tự do giáo dục, trong việc cổ võ ý nghĩa đích thật của hôn nhân và gia đình, trong việc thi hành đức bác ái đối với những anh chị em thiếu thốn nhất, trong việc đi tìm hòa bình và công bằng, và trong việc áp dụng những nguyên tắc hỗ trợ và liên đới với những thực tại xã hội khác nhau nhưng liên hệ với nhau.

Tôi biết rằng Đại Hội Quốc Tế của anh chị em, bắt đầu tại Roma, sẽ tiếp tục bằng cuộc hành hương đến Loreto và sẽ đạt đến chóp đỉnh, vào Chúa Nhật mùng 5 tháng 9 (năm 2004), nơi quảng trường Montorso, với việc cử hành Thánh Thể; trong Thánh Lễ nầy, tôi được vui mừng khắc ghi vào sổ Những Vị Chân Phước vài thành viên của Công Giáo Tiến hành đã nêu gương sống Tin Mừng trong chính cuộc sống. Tôi chuẩn bị sẵn để hành hương lần nữa đến Đền Thánh thân yêu của Đức Mẹ Loreto, trung tâm quốc tế phổ biến đường lối tu đức thánh mẫu, nơi mà tôi sẽ dâng lên Mẹ Maria lời cầu nguyện của tôi, ngõ hầu, với ơn Chúa Thánh Thần, anh chị em có thể luôn sẵn sàng nói lên lời thưa "Xin Vâng" đáp lại thánh ý Chúa, vừa làm cho mình trở thành những chứng nhân của Mầu Nhiệm Chúa Kitô để cứu rỗi thế giới.

Với lời cầu chúc cho Đại Hội được nhiều hoa trái, và để có được một sự hiện diện mỗi ngày một quyết liệt hơn của Công Giáo Tiến Hành trong việc phục vụ Vương Quốc của Chúa Kitô, tôi xin ban cho tất cả Phép Lành Tòa Thánh.
 

Từ Castel Gandolfo, ngày 10 tháng 8 năm 2004.
      Gioan Phaolô II ( ấn ký)

Lm. Đặng Thế Dũng chuyển ngữ

VỀ MỤC LỤC

KHO TÀNG TỪ ĐÔNG PHƯƠNG

John Wu là một tác giả người Hoa đã diễn tả thật khéo trong cuốn "Đông Gặp Tây" về ba đạo sĩ theo dấu sao lạ tìm đến Bê-Lem dâng vàng, nhũ hương và mộc dược cho Đấng Cứu Thế. Đó là kho tàng của Đông Phương dâng hiến cho nhân loại.

 Món quà thứ nhất là vàng, so với quan niệm từ buổi sáng dấn thân vào đời xây dựng bằng luân thường đạo lý "nhân nghĩa lễ trí tín" của đạo Nho. Nhập thế là thái độ cần thiết tạo nên vàng bạc, góp phần tô điểm làm giầu trần gian mang được ý nghĩa hiện hữu trong cuộc nhân sinh trên mặt tinh cầu này.

Món quà thứ hai là nhũ hương, sánh với ánh sáng ban chiều của Lão Trang xuất thế, biết siêu thoát bay bổng lên như hương trầm, biết nhàn tản mà hưởng được sinh thú sống trên đời chứ không chỉ hùng hục "lao động vinh quang, làm ngày không đủ tranh thủ làm đêm".

Món quà thứ ba là mộc dược, kết tinh tư tưởng Ấn Độ, có thể ví với cái nhìn giác ngộ trong đêm tối cuộc đời, thấy được mọi sự đều như bọt bèo phù du trôi nổi trên dòng sông, có đó rồi lại mất đó, sắc sắc không không. Mộc dược để ướp xác đời chóng qua chóng hết mà ngộ được lẽ vô thường.

John Wu đã thấy được cả ba ngón tay đều chỉ "mặt trăng", đều có thể là ngôi sao dẫn đường. Ông đã theo dấu chỉ và bỗng nhận ra Đạo, đã trở thành một người theo Đạo Chúa. Ông đã có công dịch Thánh Kinh ra tiếng Tàu với màu sắc văn hóa hội nhập. Khởi đầu Phúc Âm Thánh Gioan, ông đã dịch chữ Ngôi Lời (Logos trong triết lý Hy Lạp) là Đạo: "Từ nguyên thủy đã có Đạo... Nhờ Đạo, vạn vật được tạo thành, và không có Đạo thì chẳng có sự gì được tạo thành... Đạo đã trở nên người phàm và cư ngụ giữa chúng ta." (Gioan 1:1-14).

ĐÔI NẠNG LÀM QUÀ

Vở nhạc kịch "Amahl và Những Người Khách Ban Đêm" trên màn ảnh TiVi đã trở thành bất hủ giống như bản Messia của Handel vậy. Nhiều người xem mà ít để ý tới xuất xứ của vở kịch này do tác giả là Gian Carlo Menotti. Nhạc cảnh thật xúc động không ngờ lại chính là câu truyện thực trong cuộc đời của Gian Carlo Menotti, một người Mỹ gốc Ý.

Năm 1951 Gian Carlo Menotti được đài truyền hình NBC ký hợp đồng cho một nhạc kịch dịp lễ Giáng Sinh. Ông đã nhận một ngàn Mỹ kim tiền đặt cọc. Nhưng rồi đến mùa thu mà ông cũng không sao có một đề tài nào cả. Ông thất vọng đến gặp hãng NBC để trả tiền lại, nhưng hãng không chịu. Vì thế ông phải đi lang thang tìm hứng.

Một hôm ông vào Bảo Tàng Viện Nghệ Thuật ở New York thì tình cờ bị hút hồn bởi một bức tranh vẽ "Ba Đạo Sĩ" của họa sĩ Hieronymus Bosch người Hà Lan vào thế kỷ 15. Nhìn bức tranh, Gian Carlo bỗng dưng nhớ lại những ngày thơ ấu tại quê xưa ở làng Cadegliano bắc Ý. Trẻ con Ý không có thói quen chờ ông già Noel Santa chui theo ống khói xuống phát quà, nhưng chờ Ba Vua mang quà từ phương Đông. Gian Carlo mỉm cười nhớ lại lúc cùng em là Tullio ráng thức chờ Ba Vua mang quà tới, nhưng trước khi gặp được Ba Vua thì hai anh em đã lăn ra ngủ rồi. Trong giấc mơ Gian Carlo vui mừng thấy Ba Vua đến thật. Từ đàng xa có ba người cỡi lạc đà rung điệu nhạc thánh thót hào hứng. Gian Carlo thấy Ba Vua lội qua tuyết lạnh thăm nhiều nhà nghèo vùng bắc Ý trước khi đi Bê Lem. Ba Vua tới một ngôi nhà xiêu vẹo nghèo nàn, ở đó có một bà góa và một đứa bé trai tên là Amahl, và đã cho một món quà lạ.

Không ngờ đó lại là câu truyện thời thơ ấu của Gian Carlo. Lúc lên bốn tuổi, Gian Carlo bị bại cả hai chân phải chống nạng. Bác sĩ bảo đó là một loại bệnh không chữa được, nên phải mang tật suốt đời! Nhưng bà vú nuôi rất thương đứa bé, đã nghĩ tới một nhà thờ trên núi miệt Lugano có kính Đức Mẹ Cao Sơn (Madonna del Monte), nơi đã xảy ra nhiều phép lạ. Bà hỏi Gian Carlo có tin Đức Mẹ chữa khỏi bại chân không thì đứa bé gật đầu. Thế là bà đã dẫn Gian Carlo lên núi cầu nguyện. Chính nơi đây, Gian Carlo đã nhận được món quà quí nhất đời là được khỏi bại chân. Niềm tin của bà vú nuôi và của cậu bé Gian Carlo đã là thuốc thần.

Hình ảnh một đứa bé chống nạng đi lên núi, rồi nhận được món quà lạ, mang đôi nạng tới làm quà dâng cho Chúa cùng với Ba Vua. Quả là một thần hứng tuyệt vời.

VẼ BẰNG ÁNH SÁNG

Tôi đang có thể đi được, cử động được, đánh máy được, chẳng phải là món quà quá quí hay sao? Cũng lạ và đầy hứng khởi như phép lạ nhận quà của Gian Carlo Menotti. Đó là phép lạ đi trên mặt đất, nhận ra quà lạ mỗi ngày, mỗi phút giây. Chỉ cần ánh sáng lóe lên trong mắt, trong tim.

Trong một lớp học chụp hình, tôi đã sửng sốt nhận ra một điều rất đơn giản. Đó là tập cảm nhận ánh sáng. Chụp hình là vẽ bằng ánh sáng. Chiếc máy chụp như cây cọ, mà ánh sáng là chất sơn màu. Họa sĩ biết chọn màu sơn thì nhà ảnh cũng biết lựa ánh sáng. Để ý một chút thì thấy ánh sáng mang chất lạ lùng lắm. Màu ánh sáng chói chang ban trưa khác với màu nhung mềm lúc trời mây. Màu tươi vui nhảy múa trên những đọt lá trong nắng sớm khác với màu trầm ngâm suy tư lúc mặt trời lặn. Màu ánh sáng xuyên qua những hạt mưa long lanh khác với màu mơ mộng thơ thẩn trong sương mù. Ánh sáng lại tùy lúc mạnh hay yếu, đậm hay nhạt, gợi lên những cảm giác và tâm tình khác nhau. Ánh sáng cũng đến từ nhiều phía, diễn lên những chiều kích có khi thâm sâu bền chặt, có khi hời hợt vội vàng. Ban đêm không có ánh sáng thì mọi vật trở thành tối đen. Đúng là ánh sáng tô màu vạn vật, vẽ lên bức tranh tuyệt tác mỗi phút giây.

Cũng với những bông hoa súng đơn sơ dưới ao nước trong khu vườn ở Giverny phía tây bắc Paris, họa sĩ Claude Monet đã vẽ được nhiều bức tranh tuyệt tác. Cùng một bông súng mà mang nhiều tâm tình khác nhau tùy theo ánh sáng ban sáng, ban trưa, hay ban chiều. Mà cũng tùy tâm tư bên trong người vẽ nữa. Đó là cái nhìn của phái ấn tượng mà Monet là một trong những người nổi nhất. Ông nói vẽ một cọng lá cũng giống như vẽ một người đẹp làm mẫu. Cũng công trình như nhau, cũng thẩm mỹ như nhau.

Ánh sáng đang tung tăng chạy ùa vào phòng qua cửa sổ đây này. Tôi nhìn ánh sáng mà cảm nhận độ mạnh, yếu, màu sắc, tâm tình, như nhìn một phép lạ, như lần đầu tiên trong đời biết nhìn ra ánh sáng. Hào hứng quá phải không? Và chắc chắn nhiều người cũng nhìn thấy như vậy khi đi xuống phố, khi lái xe trên xa lộ. Và thế giới mỗi phút giây đều mặc một bộ áo mới nhí nhảnh bơm sinh khí tạo nên chất sống động lạ thường.

TIN VUI NHẬN ĐƯỢC QUÀ QUÍ

Ngày 19 tháng 3 năm 1627, Cha Đắc Lộ đã đặt chân tới Cửa Bạng, nơi dân chúng thường làm nghề mò tìm ngọc trai dưới biển. Thấy thế, Ngài đã giới thiệu một thứ quà quí hơn nhiều. Đó là ánh sáng niềm tin vào Đạo Chúa Trời. Đây là lần đầu tiên danh xưng Đức Chúa Trời được Cha Đắc Lộ dùng, rất gần gũi với văn hóa và tâm thức người Việt. Ngài đã thuật lại buổi gặp gỡ đầu tiên trong cuốn Đắc Lộ, Lịch Sử Vương Quốc Đàng Ngoài:

“Chúng tôi vừa cập bến thì một số đông dân xứ này thấy chúng tôi đến gần liền lấy thuyền của làng lân cận đến mừng chúng tôi, chất vấn chúng tôi xem chúng tôi là những người nào, từ đâu mà tới và đem theo những hàng hóa mới lạ nào. Tôi đáp nhân dịp này chúng tôi đến bán cho người Đất Bắc một hạt trai quí mà không đắt, để cho người nghèo khó nhất cũng có thể mua được miễn là có ý ngay lành. Thấy dân chúng tỏ ra muốn xem, thì tôi cho họ hiểu là hạt trai này không thể coi bằng con mắt thân thể nhưng bằng con mắt tinh thần biết phân biệt thật giả. Nói tóm lại chúng tôi đến giảng dạy đạo thật có giá hơn hết các hàng hóa của người An Độ, và một mình nó có thể mở đường tới cõi phúc đích thực trường cửu”

“Khi nghe nói về điều mà họ thường gọi là Đạo theo ngôn ngữ các nho sĩ, và Đàng theo ngôn ngữ bình dân có nghĩa là đường lối, thì họ tò mò muốn tôi cho biết đạo thật và đàng thật mà chúng tôi định rao giảng. Sau đó tôi lấy đề tài thảo luận với họ về nguyên lý vạn vật, tôi quyết định công bố dưới danh hiệu Chúa Trời Đất." ( Hồng Nhuệ dịch, trang 82-83).

PHÚT CẢM NHẬN QUÀ QUÍ

Mỗi người trong cuộc sống cũng đang mò mẫm đi tìm ngọc quí, và bỗng khám phá ra những món quà kinh ngạc như John Wu, như Gian Carlo Menotti, như Claude Monet, như nhà ảnh vẽ bằng ánh sáng kỳ diệu, như ba nhà tầm đạo từ phương Đông:

"Trông thấy ngôi sao, họ mừng rỡ vô cùng. Họ vào nhà thấy Hài Nhi với thân mẫu là bà Maria, liền sấp mình bái lạy Người, rồi mở bảo tráp, lấy vàng, nhũ hương, và mộc dược mà dâng tiến." (Mt 2:10-11)

Tất cả đều là những ngôi sao lạ dẫn đường để thấy được kho tàng giầu có sung túc là chính Chúa Giêsu. Ngài là quà tặng trân quí nhất, vượt trên cả bạc vàng, nhũ hương, mộc dược.  Vì  Ngài mới là Đạo đúng chiều kích, đã nhập thể làm người, nhập thế để giải thoát mang đến cho cuộc hiện hữu một ý nghĩa đích thực, và siêu thoát để con người biết hướng về quê hương hằng thể. "Thầy là đường, là sự thật và sự sống. Thầy đến để cho anh em được sống sung mãn."

Vì thế mà giờ đây tôi cần tĩnh lặng, mở rộng tâm ra mà lãnh nhận món quà quá quí này. Tất cả kho tàng giầu có đây rồi, phép lạ đây rồi, sửng sốt quá! “Nước Trời giống như chuyện kho báu chôn giấu trong ruộng, có người tìm gặp thì liền chôn giấu lại, rồi về vui mừng bán mọi sự mình có mà mua lấy thửa ruộng ấy” (Mt 13:44)

Lm. Dũng Lạc Trần Cao Tường

VỀ MỤC LỤC

 Tôi vừa đọc trong quyển Cổ học tinh hoa một câu chuyện có tựa đề là : « Phải giữ tấm lòng trong sạch ». Tấm lòng trong sạch này của một người phụ nữ, một người mẹ Tàu, đời xưa. Chuyện như thế này : 

Quân nuớc Tề kéo sang đánh nước Lỗ. Khi đến chỗ giáp giới, trông thấy một người đàn bà một tay bồng một đứa bé, một tay dắt một đứa nữa. Người đàn bà thấy quân kéo tới vội vàng bỏ đứa đang bồng trên tay xuống, mà bồng đứa đang dắt rồi chạy trốn vào trong núi. Đứa bé kia chạy theo khóc, người đàn bà cứ chạy không ngoảnh lại.

Một viên tướng nưóc Tề cho bắt đến hỏi :

- Đứa bé nàng bế trên tay là con ai ? Còn đưa nàng bỏ liều là con ai ?

Người đàn bàn thưa :

- Đứa tôi bế là con anh cả tôi, đứa bỏ lại là con tôi. Tôi thấy quân lính kéo đến, sức tôi không thể bảo toàn được cả hai đứa cho nên tôi đành phải bỏ con tôi lại.

Viên tướng nuớc Tề lại hỏi :

- Mẹ mà dứt tình yêu thương với con thì đau xót lắm. Nay bà bỏ con mình lại mà chạy lấy con anh là cớ làm sao ?

Người đàn bà thưa :

- Con tôi là tình riêng, con anh tôi là nghĩa công . Con đẻ tuy đau xót thật nhưng đối với việc nghĩa lý thì tính làm sao. Cho nên tôi đành bỏ liều con tôi mà làm việc « nghĩa ». Tôi không thể nào chịu tiếng vô nghĩa mà vác mặt sống ở với nước tôi được.

Viên tướng nước Tề dừng quân lại, sai người tâu với vua Tề rằng :

- Nước Lỗ chưa thể đánh bại được. Quân ta mới đến chỗ cương giới, đã thấy con mụ đàn bà xó rừng còn biết làm điều nghĩa, chẳng chịu đem tình riêng mà hại nghĩa công, huống chi là những bậc quan lại, sĩ phu trong nước. Xin kéo quân về.

Vua Tề cho là phải.

Chuyện ấy là chuyện đời xưa của Tàu, xẩy ra trong thời chiến tranh hỗn loạn, đạo lý thường bị dao động, suy đồi. Người đời sau kể lại để suy gẫm về cái tinh hoa của đạo lý Trung Hoa nhưng cái lối đề cập đến tam cương ngũ thường của Khổng giáo ấy làm cho tôi thấy hơi... khó chịu. Tôi không đồng ý với lối dùng « tình nghĩa mẹ con » để tôn vinh « điều nghĩa » như vậy. Tôi thấy có một cái gì đấy không ổn. Còn đối đạo lý Việt Nam thì không hợp tí nào cả.

Không ổn vì đem « tình mẹ con » ra để nói chuyện cương thường theo khuôn phép tôn quân phong kiến. « Điều nghĩa » trong câu chuyện kể trên nằm trong khuôn phép tư duy của sĩ phu, quan lại liên quan mật thiết với tinh thần tôn quân. Điều nghĩa ấy có lẽ chưa phải là « điều nghĩa » trong tâm lý người dân thường Á Đông. Không ổn vì « tình mẹ con » là một thứ tình cảm thiêng liêng, riêng biệt, không nên xem thường, không thể nào đem « đặt thành vấn đề » trong một trường hợp đặc biệt phong kiến tôn quân như vậy.

Đối với đạo lý Việt Nam, chuyện « chẳng chịu đem tình riêng mà hại nghĩa công » này không thuận hợp tí nào cả. Đạo lý Việt Nam, dù có chịu ảnh hưởng Tàu thật đấy, nhưng không bao giờ đặt « tình mẹ con » vào những tình huống như vậy để tôn vinh « việc nghĩa ». Khi nói đến « điều nghĩa », người Việt Nam có nói đến tình nhà nợ nước, có nói đến tình sâu nghĩa nặng. Trong vấn đề « tình nhà nợ nước », ta có nói đến tình nhà chứ không động đến tình mẹ con. Trong vấn đề « tình sâu nghĩa nặng », có tình vợ chồng với nguồn ân bể ái, tình nghĩa mặn nồng chứ không động đến nghĩa mẹ. Nghĩa mẹ như nước trong nguồn chảy ra. Cái « nghĩa  mẹ » ấy  nằm trong « đạo » trời đất của Việt Nam ta. Nó nằm trong những điều kiện tất yếu để bảo tồn giống người. Không có cái « nghĩa mẹ » ấy thì đứa con chết lập tức. Đứa con không biết đến « nghĩa mẹ » thì sẽ đi đến chỗ tuyệt vong. Đấy là lẽ uyên nguyên trong đạo lý Việt Nam.

Đem so sánh chuyện tình riêng và nghĩa công trong đạo lý Tàu với đạo đức Việt Nam có liên quan đến « tình mẹ con », tôi xin mời quí Vị nghiệm xét cái bản sắc của « tình mẹ Việt Nam » qua chuyện Hoàng Sầm do tiền bối Lãng Nhân kể lại trong tập « Giai thoại Làng Nho »

Thời Mạc Đăng Dung. Nguyễn doãn Dịch làm tới chức thượng thư, cáo lão về trí sĩ. Theo lệ, quan địa phương các xã cho dân phu đi đón rước. Hoàng Sầm, nhà nghèo, mồ côi cha, sinh sống bằng nghề cày thuê cuốc mướn, là  dân phu « được » chỉ định việc khiêng võng cho cô gái út của quan Thượng.

« Trong lúc khiêng phải gò lưng rụt cổ, Sầm vô tình nhìn vào trong võng, thấy tiểu thư là một giai nhân kiều diễm, lòng thấy nao nao... Khi đám rước về tới làng, quan thượng cho mọi người giải tán, Sầm lủi thủi về nhà, nỗi riêng tự dưng canh cánh. Rồi từ đó biếng ăn mất ngủ, chẳng bao lâu đã phải nằm liệt giường.

Bà mẹ thấy con ốm nặng tưởng bị ma làm nên sắm lễ cúng giải nhưng bệnh tình Sầm không thuyên giảm chút nào. Bà mẹ rất lấy làm lo. Sầm bèn thú thực là vì tương tư cô con gái quan Thương mà thành bệnh, chỉ có làm thế nào lấy được cô ấy thì mới mong khỏi.

 Nghe sự lạ lùng, nghĩ con nói mê, bà mẹ lúc đầu còn ừ ào cho qua chuyện, nhưng sau đó, luôn mấy hôm, hễ mở mắt lúc nào, Sầm lại hỏi mẹ xem đã đem trầu cau đi chưa. Thấy mẹ nấn ná mãi, Sầm liền vùng dậy, trèo lên cây cau, cắt một buồng đem xuống, khẩn khoản xin mẹ đưa sang nhà quan Thượng dạm hỏi.

- Con ơi, đũa mốc chực chòi mâm son, không được đâu, chẳng bõ mua cười vói làng xóm.

Bà mẹ kiếm lời an ủi thêm nhưng Sầm vẫn nằng nặc nài nỉ :

- Việc vợ chồng là hệ trọng, mẹ đi thì mới xong được. Con tin tưởng thế nào quan Thượng cũng ưng cho.

Vừa thương con, vừa thực thà, bà cụ phải chiều lòng, kệ nệ tay xách buồng cau sang nhà quan Thượng. Tới nơi, cứ đứng rụt rè ở ngoài cổng suốt buổi không dám tiến bước. Mãi quá trưa, người nhà thấy lạ chạy ra hỏi, bà mới ấp úng nói là có việc xin trình. Cụ Thượng cho gọi vào. Bà đặt buồng cau trên án, vái chào và ngập ngừng kể rõ nguồn cơn :

- Chúng tôi phận hèn, khi nào dám làm chuyện vượt bực như thế này. Chỉ vì chồng không may mất sớm, được một mụn con, nay nó lại dở hơi. Nhưng thương quá phải chiều ý, xin Cụ-Lớn soi xét.

Tưởng thế nào quan Thương cũng quở mắng, không ngờ nghe xong, quan lại vui vẻ nói :

- Không hề chi. Con gái ta gả cho con trai bà cũng đưọc nhưng cốt nhất con bà phải là người có học. Vậy bà hãy dẫn nó sang đây để ta coi xem thế nào đã.

Bà cụ vái tạ lui về. Hôm sau đưa Sầm sang. Ngồi trên sập trong mành trông ra, thấy Sầm mặc áo ngắn, đóng khố, người đen xấu song hai mắt sáng như sao, lại ra vẻ hiên ngang, cụ thượng có thiện cảm ngay. Nhưng đến khi hỏi đến sức học thì chữ nhất Sầm cũng chưa biết. Cụ Thượng liền bảo :

- Con gái một quan đại thần khó có thể sánh đôi cùng một tên dốt nát. Vậy anh hãy về, cố gắng học tập, lập được công danh rồi trở lại đây ta sẽ chu toàn.

Sầm sụp lạy thưa « Kính vâng lời dạy ».

Sầm hết lòng học tập, ba năm sau đỗ thủ khoa kỳ Thi Hương, đến khoa Mậu Tuất (1538) đỗ Thám Hoa (mới 27 tuổi). Quan Thượng, như đã hứa, chấp nhận Sầm làm con rể ». 

Ở đây, thiết tưởng không phải chỗ để bàn về cái « siêu đẳng tuyệt cú » của áng văn này của vị tiền bối thâm nho Lãng Nhân. Với câu chuyện Hoàng Sầm, kỹ thuật diễn đạt tinh hoa của Việt Nho quả thật là xuất sắc khó có người sánh kịp. Chỉ cần mấy giòng nhận định ngắn gọn về « đầu óc » của bà mẹ và mấy câu đối đáp giữa một « người mẹ » và một « người cha », vị túc nho Lãng Nhân đã giải cho chúng ta hiểu được cái uyên thâm của đạo lý Việt Nam. Trước cái « tin tưởng » của con mình (Hoàng Sầm tin rằng việc được chỉ định khiêng võng cho « nàng » tiểu thư là duyên số đã đưa hai sinh linh lại gần nhau, là sợi tơ hồng của ông Tơ bà Nguyệt trói buộc hai con người với nhau), bà mẹ « vừa thương con, vừa thực thà »  chỉ biết làm theo đòi hỏi của nó. Câu nói để bộc bạch tình thương con « thương quá phải chiều ý » của người-mẹ (bà mẹ quê thường dân) làm cho người-cha (vị thượng thư) xúc động. Ông rất cảm kích bởi cái hoàn cảnh « chồng không may mất sớm, nó lại dở hơi » của người đàn bà tầm thường kia. Bà chính là người mẹ Việt Nam biết hành động theo nghĩa cương thường « phu tử tòng tử, chồng chết theo con » của Việt Nho. Chữ tòng của bà có cái ý nghĩa đơn thuần chất phác làm theo « tiếng nói của tình mẹ thương con » hay nói cho rắc rối hơn, làm theo « tiếng gọi của lương tâm ».

Về phần bà-mẹ đã vậy, còn về phía ông-con Hoàng Sầm thì sao? Trong cái « nghĩa mẹ » Việt Nam, có « lòng biết ơn mẹ » của người con. Đấy là tình nghĩa Việt Nam. Việt Nam ta luôn luôn ghép tình và nghĩa với nhau. Tất cả đạo lý, đạo đức Việt Nam được xây dựng trên hai nguyên tắc « tình » và « nghĩa » này. Cho nên Hoàng Sầm, vì thương mẹ đã không sợ « mua cười với làng xóm » hoặc « quan Thượng quở mắng », « hết lòng học tập » ba năm sau đỗ thủ khoa kỳ thi cử nhân (thi hương), bảy năm sau đỗ thám hoa (thi hội).

Nhưng cái đẹp, cái hay của bài này vẫn chưa nói lên được trọn vẹn, sâu sắc « tình mẹ con » thuần túy, chính thống Việt Nam bằng bài hát dân gian « Con cò mà đi ăn đêm ». Bài ca dao đã được đem giảng dạy cho lớp tuổi đồng ấu, trong quyển Quốc văn Giáo khoa thư để gọi là vỡ lòng, khai trí cho tuổi ấu thơ. Bài ấy vỏn vẹn có mấy câu này :

Con cò mà đi ăn đêm

Đậu phải cành mềm lộn cổ xuống ao

« Ông ơi, Ông vớt tôi nao

Tôi có lòng nào ông hãy xáo măng

Có xáo thì xáo nước trong

Đừng xáo nước đục đau lòng cò con.

Về phương diện văn chương, tưởng không có bài thơ lục bát nào tuyệt hảo đến vậy. Lời đã đẹp mà ý thì quá hay vì nó vừa thi vị, vừa chất chứa đầy đủ ý nghĩa đạo đức, triết lý cổ truyền Việt Nam. Người đàn bà đơn côi (ở đây được biểu tượng bằng hình ảnh « con cò ») trong cái tâm cảnh phải thay chồng nuôi con, giữa những hệ lụy, gian truân, thử thách của cuộc đời  (trong bài này được tóm gọn trong ba chữ « đi ăn đêm » gợi lên trong tâm trí người nghe lắm xót xa, bi thảm) được đem dùng làm tiền đề. Nếu không may, số phận run rủi, xô đẩy Bà rơi xuống hố lầm lỗi – xa rời nghĩa mẹ - thì Bà sẽ gọi Ông (Trời) giải cứu. Giải nỗi oan khiên, cứu khỏi ô nhục. Bà sẵn sàng chịu mọi sự trừng phạt - dù sự lỗi lầm mà bà đã phạm phải là do sự yếu mềm tự nhiên hoặc vì hoàn cảnh trớ trêu - nhưng Bà xin Ông (Trời) hãy thương xót đàn con của Bà. Thân của Bà không đáng kể, chỉ có đàn con của Bà là quan trọng.

Đấy là nghĩa mẹ. Nó « như nước trong nguồn chảy ra » mãi mãi, vô tận, không lúc nào vơi cạn, không bao giờ bị một trở ngại nào ngăn chặn ; « nước » ấy là « nước mắt chảy xuôi xuống » của các bậc mẹ cha ; nước ấy vừa là nguồn sống tinh thần bất diệt kết nối người-mẹ với người-con, vừa là mối tình cảm trong suốt, đậm đà, triền miên nhất giữa hai con-người. Đấy là tình mẹ con Việt Nam, thứ tình cảm thiêng liêng trói buộc người phụ nữ Việt Nam vào cái sinh linh mà mình đã chịu trách nhiệm nuôi nấng sau khi đã đưa nó vào cuộc sống giữa Trời.

« Nghĩa mẹ » ấy được nuôi dưỡng từ lúc mầm sống của người con bắt đầu sinh động cho đến khi đứa con đã thành nhân. Nhiệm vụ thiêng liêng « chín tháng mười ngày mang nặng đẻ đau » phải được chu toàn vì « nghĩa mẹ» phải được thể hiện bằng sự ước muốn « mẹ tròn con vuông » và được biểu lộ bằng những qui luật của việc thai giáo :

Khi thai mới có, mẹ phải giữ giang

Ăn chớ ăn phàm, nói chớ nói tục

Sách hay mẹ đọc, truyện hay mẹ xem...

Ngoài sự tâm niệm ấy, trong mọi sinh hoạt hằng ngày, bà-mẹ cũng phải nhớ nằm lòng bổn phận của mình đối với cái bào thai :

Chớ vin cao cũng đừng mang nặng...

Đừng ăn đồ cay đắng canh riêu

Đừng ăn ít, chớ ăn nhiều

Nuôi từ trong dạ khỏi điều lo sau...

Nhưng chưa đủ. Khi hình ảnh người-con đã hiện thực, « nghĩa mẹ » còn nặng nề hơn :

Con thơ dại sớm hôm săn sóc

Cặn kẽ từng sợi tóc đường tơ...

Nuôi con rút ruột con tằm

Ấp ôm bú mớm tháng ngày đầy vơi

Nghĩ đến cái « nghĩa mẹ » bao la, cao dày như vậy, tất nhiên người–con Việt Nam phải tự nguyện « thờ Mẹ kính Cha » để tròn « đạo con ».

Tiếp theo, để làm sáng tỏ ý nghĩa chữ « Mẹ » trong tâm linh người Việt, xin được bàn rộng thêm.

 Ý thức « Mẹ » gọi lên nghĩa vụ sinh sản của người-nữ để tiếp nối giòng giống của Sự Vật và Con Người. Chữ Mẹ được nhắc đến trong bất cứ tín ngưỡng nào : 

- Thần đạo Nhật tôn vinh Thái dương thần nữ để củng cố lòng tự hào dân tộc

- vũ trụ quan của Tàu dùng bà Nữ Oa « đội đá vá trời » để nói đến vai trò người-nữ bên cạnh bào huynh Phục Hi trong công cuộc tạo dựng giang sơn, cơ đồ 

- Ấn độ có Nữ thần Shiva chủ động việc sinh hóa của con-người

- Ai cập có bà Isis (có vùng gọi là Osiris hoặc Seth)

- phương Tây có Đức Mẹ Maria v.v.

Tất cả các tín ngưỡng ấy đều muốn xác định nguồn gốc và sự sinh sản của giống người bằng hình ảnh của Người-Mẹ.

Đức Hồng-y de Cabrières nhận định rằng : « Cái nôi đích thực của Con-Người là trái tim của Bà-Mẹ - le vrai berceau de l’Homme, c’est le coeur de la Mère ». Trong Đạo giáo, Lão-tử cũng xem Đạo (nguồn gốc của Sự Vật) là huyền tẫn, người-nữ tạo sinh mầu nhiệm.

Về tâm linh, Việt Nam ta cũng nghĩ gần như vậy. Chữ « Mẹ » được đem vào tâm linh bằng huyền thoại Bà Âu-Cơ. Bà là Tiên, Bà là bạn đời, bạn đường của Lạc Long quân (?), điều ấy không quan trọng. Điều cần hiểu, cần nhớ là Bà Âu Cơ « sinh ra một bọc có trăm trứng ». Trăm trứng ấy đến đời bây giờ sinh sôi ra thành cả trăm triệu người. Trăm trứng ấy nằm trong một cái bọc, cho nên tất cả người Việt chúng ta xem nhau là « đồng bào ». Huyền thoại Bà Âu Cơ nhắc nhở cho chúng ta nhớ rằng dân tộc Việt có một Bà Mẹ. Bà Âu Cơ là Mẹ Việt Nam, là quốc mẫu. Tư duy cận đại đã truy xét nhân dạng đích thực của Bà và Bà có thể được đứng vào hàng khai quốc công thần của dân tộc Việt Nam.

Nhưng vấn đề đặt ra trong bài này không hẳn như vậy. Chúng ta đang nghiệm xét « tình mẹ con ». Vậy chữ Mẹ trong tâm lý người Việt có ý nghĩa gì ?

Hình ảnh của Bà Âu Cơ với danh hiệu « Mẹ Việt Nam » trong con tim, trong tâm hồn của người Việt Nam biểu tượng cho cái gì, cho việc gì ?  Như trên đã nói : Nghĩa mẹ như nước trong nguồn chảy ra. Nghĩa mẹ là lý đương nhiên hoàn toàn thuận hợp với Đạo Trời. Nếu ý thức Lão-giáo xem Cội Nguồn của Sự Sống (Đạo = con đường = sự sinh biến của sự vật) là huyền tẫn, trong khi văn chương Khổng-giáo gọi bà-mẹ là Từ Mẫu và lý thuyết Phật giáo tôn Đức Phật Quan Âm lên hàng một Đức Mẹ Từ Bi Cứu Khổ Cứu Nạn thì giữa vùng tâm linh, trong tâm tưởng của người Việt Nam, chữ « Mẹ » được nói đến một cách thường xuyên, được quyện vào từng câu ngạn ngữ, từng lời ca dao, từng bài đồng dao dưới dạng « nghĩa mẹ ».

Và trong tinh thần này, « nghĩa mẹ » trở thành vấn đề « tình mẹ con ». Tình mẹ con là một thứ tình cảm thiêng liêng ràng buộc, gắn bó bà-mẹ vào người-con. Nghĩa mẹ là vấn đề nhiệm vụ của người-mẹ đối với cái sinh linh mà mình có trách nhiệm đưa vào cuộc sống giữa Trời, cho nên nghĩa mẹ đặt vấn đề tiếng gọi lương tâm của người-con.

Do đấy ca dao Việt Nam hát :

Một lòng « thờ mẹ »  kính cha

Cho tròn chữ hi ếu mới l à đạo con

Do đấy đạo lý của ta xác định rằng cái « nghĩa mẹ » nó vừa bao trùm trọn khắp đời sống của ta vừa đưa ta về với đạo Trời huyền nhiệm.

Ngoài ra, hơn nữa những chữ thờ mẹ kính cha và đạo con còn làm chúng ta liên tưởng đến Mẹ Việt Nam, đến vị Quốc tổ Hùng vương, đến Đất Nước Việt Nam. Vậy đối với Mẹ Việt Nam, ta có nên tỏ lòng tôn thờ không ? Đối với Tổ quốc Việt Nam, ta cần phải tôn quí không? Đối với giống giòng của ta, ta có nên trân trọng không? Câu trả lời có sẵn trong lòng, trong tâm khảm của bất cứ người Việt Nam nào còn muốn tôn vinh giòng giống của mình.

 Gs. Mạnh Bích. Belleville, Paris tiết mãn thu (13-12-2004 )

VỀ MỤC LỤC

Tản mạn vài suy nghĩ.

 Chần chờ mãi mới viết thơ về thăm anh chị em như một nhu cầu tâm sự của người bạn đồng nghiệp cũ của trường Trung Học Lương văn Can.

Hôm nay tuổi đời đã trên 60, đã qua tuổi “ngũ thập tri thiên mệnh” đã suy nghĩ và đang chờ đón tương lai chung cuộc trong một thời gian ngắn ngủi trước mặt. Tôi cứ nói đùa với bạn rằng cuộc đời mình trung bình có bảy khúc, bảy đoạn đường, mà mình đã xài hết sáu khúc rồi, đã đi được sáu đoạn đường rồi, chỉ còn có một đoạn đường ngắn nữa mà thôi là mình sẽ tới bến, tới bờ. Ai ai cũng trúng số độc đắc một lần trong đời. Ðó là gặp gỡ sự chết. Không thể nào tránh khỏi. (1)

 Bây giờ ngồi ngẫm nghĩ lại, chỉ làm việc tại trường Lương văn Can có 5 năm từ 1970 đến 1975 mà đến hôm nay vẫn còn lưu luyến trong tâm tư, trong tình cảm bạn hữu, đồng nghiệp, thầy trò có lẽ nhờ đầu tàu Thầy Bằng, Thầy Hưng trong thời gian làm việc đã đối xử với đồng nghiệp, đối xử với học trò bằng một tấm lòng thương yêu.

 Khi sống xa quê hương mới thấy tình cảm gắn bó chừng nào với cha mẹ, anh  chị em, bạn bè, bà con làng xóm. Ở xứ Mỹ không thấy ngày Tết linh thiêng của Việt Nam, những ngày Tết Việt Nam nếu rơi vào giữa tuần thì vẫn phải đi làm cho nên không có chúc Tết đưọc ai hết và cũng không  có đến từng nhà nhau để thăm viếng nhau. Nếu có quí nhau lắm chỉ còn cách gọi điện thoại thăm hỏi sức khỏe nhau mà thôi. Chỗ nào có cộng đồng Việt Nam đông đảo có tổ chức hội chợ để ca hát, sổ xố, có các trò chơi: thảy đầu vịt, đố thơ gọi là thả thơ…thì cũng tạm gọi là thấy không khí Tết Việt Nam một chút.

Tuy nhiên người Việt Nam chúng ta có nền văn hóa riêng biệt, đặt tinh thần đoàn kết gia đình là chính, hảnh diện nước Viêt Nam có lịch sử lâu đời, có vua Hùng dựng nước, có Bà Trưng, Bà Triệu, có Ðinh, Lê, Lý, Trần, Quang Trung v. v  nên đi đâu người mình vẫn hảnh diện là người Viêt Nam. Các trẻ em sinh ở nước ngoài dầu bất cứ quốc gia nào cũng thường không mất gốc, không chối bỏ  nguồn gốc của dân tộc mình. Ði đâu hỏi chúng nó, những đứa trẻ 7, 8 tuổi con là người nước nào, chúng nó trả lời “con là người Việt Nam.” Tốt nghiệp Ðại Học xong nếu không rành tiếng Viêt lại phải đến các trung tâm Việt Ngữ để học lại tiếng Việt hầu có thể nói cho rành tiếng Việt.

 Cha mẹ Việt Nam thường lo âu cho con cháu không rành tiếng Việt nên khi đứa trẻ được 5, 6 tuổi cha mẹ đã cho chúng nó học thêm tiếng Việt vào ngày Chúa Nhật ở các trung tâm Việt Ngữ hay ở các nhà thờ, các nhà chùa.

 Ða số các học sinh Viêt Nam khi thi tốt nghiệp trường Trung Học đều được xếp hạng: hạng nhất hay hạng nhì toàn trường. Trong khoảng 40 trường Trung Học thì học sinh Việt Nam cũng chiếm được phần danh dự hạng nhất hay hạng nhì hơn 10 trường rồi.  Người Việt nổi tiếng là học giỏi và con ngoan trong gia đình. Trong công ăn việc làm người Việt rất chịu khó cần cù và cũng có một số thành đạt trong thương trường, cho nên họ gọi người Việt Nam là “Do Thái da vàng”.

 Ngưòi Việt Nam hấp thụ nền văn hóa Khổng Mạnh, thờ cúng tổ tiên, thân nhân mất đi nhưng vẫn gần gủi với gia tộc bằng cúng giỗ như là một liên kết nối liền giữa người sống và người chết.

 Họ  đặt nặng tình nghĩa gia tộc, tình nghĩa anh chị em, bà con, thân thuộc, làng xóm, láng giềng là chính yếu.

 Người Việt Nam lấy chữ tình cảm làm trọng mà sống và cư xử với nhau.

 Năm nay đã  đến tuổi “ lục thập” ngồi ngẫm nghĩ lại cuộc đời “ba chìm bảy nổi chín cái long đong” mà mình thấy trải qua  quá nhiều khó khăn, tận cùng của sự khó khăn, đau khổ là thấy hạnh phúc, là thấy niềm vui.

 Trong Kinh dịch quẻ 63 là quẻ Kí Tế là đã vượt qua, đã nên, đã thành (2) Tưởng rằng đã xong, tiếp liền theo quẻ Kí Tế lại là quẻ Vị Tế : chưa qua sông, chưa xong, chưa hết.(3) Ông Nguyễn Hiến Lê viết : “ như vậy là việc trời đất cũng như việc của loài người, không bao giờ xong, cái gì tới chung rồi lại tiếp theo là tới thủy.”(4). Trong đau khổ sẽ có niềm vui. Do đó nên cần sống lạc quan, luôn luôn hy vọng ở tương lai.

 Xin thành thật cám ơn  Trời, cám ơn Thượng Ðế  để cho mình còn sống đến ngày hôm nay trong khi có nhiều bà con, anh em, bè bạn hay những người thân yêu trẻ tuổi hơn đã ra đi về bên kia thế giới, hoặc đang bịnh hoạn đủ thứ bịnh đau ung thư, đau bướu, đau gan, đau dạ dày  hoặc cuộc đời quá cơ cực, sống hôm nay không dám nghĩ đến ngày mai,  âu lo đủ thứ chuyện, hay gia đình ly tán, mỗi người một nơi.

 Cho nên nhìn lại quảng đời đã qua, cảm nghiệm rằng đời mình quá có phước cần phải cảm tạ ơn Trời và cám ơn người. Cám ơn những điều như ý và cả những điều bất như ý, cám ơn  những người thương yêu mình và ngay cả những người không ưa mình.

 Sau hơn ba mươi năm, tinh thần thương yêu, quí mến nhau của Thầy trò, bạn bè, thân hữu của trường Lương van Can vẫn như  cũ, một điều hiếm thấy trong  thế kỹ 21 này, thế kỹ đặt nặng tiền tài, hơn thua tài sản, hơn thua  về vật chất  nhưng mà gia đình Luơng văn Can vẫn đặt nặng về tinh thần thương yêu nhau làm chính.

 Xin cám ơn mọi người đã trao cho nhau tình cảm thân thương, biết đến nhau và vẫn thường xuyên liên lạc thăm hỏi nhau dầu ở xa nhau nửa vòng trái đất, dầu ở phương trời nào Châu Âu, Châu Mỹ, Châu Á, hay Châu Úc của miền Nam Bán Cầu, dầu ở khắp nơi trên thế giới vẫn rất gần nhau nhờ phương tiện hiện đại là thơ điện tử ( lên mạng hay E.Mail) mà có chuyện vui, chuyện buồn gì trong chốc lát là các anh chị em trong đại gia đình Lương Văn Can đều chia xẻ  được với nhau hết.

Dầu ở bất cứ nơi nào trên thế giới người ta cần tiền để sống, nhưng không phải sống chỉ vì tiền bạc, tài sản. Rất nhiều người chỉ lo kiếm tiền buôn bán, làm ăn mỗi ngày trên 16 giờ, sau một thời gian rất giàu có nhưng rồi không có thì giờ chăm sóc con của mình lúc còn nhỏ, không kiểm soát được việc học hành của chúng nó, để đến khi phát giác ra được thì chỉ còn cách phải hàng tháng đi thăm nuôi con trong tù vì hư hỏng trộm cắp, cướp giựt, nghiện ngập, buôn bán ma túy v.v. .

Trân trọng những tình cảm thân yêu của mọi người trong Ðai Gia đình Lương văn Can. Cho nên điều sau cùng quan trọng trong đời sống của mình rõ ràng không phải có nhiều tiền, có chức vụ cao, đậu nhìều bằng Ðại học, dĩ nhiên những điều trên rất quí, nhưng đứng bên trên những sự thành công đó thì có lẽ cần những tấm lòng thương yêu nhau mới quí giá hơn nhiều.

         Bà Me Teresa thành Calcutta đã chẳng có nói “ không phải là các bạn đã làm được bao nhiêu công tác mà chính là các bạn đã để  bao nhiêu tâm hồn, tình yêu thương vào mỗi công tác đó.”

 (1)   Thật ra có câu Bát thập cổ lai hy. Ít ai sống nổi tám mươi.

Ðức Khổng tử bảo:

-  Tam thập nhi lập ba mươi tuổi bắt đầu lập thân

-  Tứ thập nhi bất hoặc : Bốn mươi tuổi không còn nghi ngờ gì nữa.

-  Ngũ thập tri thiên mệnh : Lúc 50 tuổi mới biết được mệnh trời.

-  Lục thập nhi thuận nhĩ : Sáu mươi tuổi dễ nghe, dễ hiểu hơn.

- Thất thập nhi tòng tâm sở dục bất du củ : Bảy mươi tuổi lòng còn ham muốn nhưng không để ra ngoài khuôn khổ đạo lý

(2) và (3 ) Sách “Kinh Dịch Ðạo của người quân tử ‘’ cuả Nguyễn Hiến Lê trang 432 và trang 436

( 4) sách đd trang 439

 Tác giả Phùng văn Phụng

VỀ MỤC LỤC