|
Ông chú họ tôi năm nay đã 94 tuổi nhưng ông vẫn còn đi lại và tự
lo lấy cho mình những nhu cầu cá nhân. Chân đã hơi yếu, ông phải
dùng cây gậy để thân người được thăng bằng. Thể lí thì thế nhưng
tinh thần ông còn minh mẫn, sáng suốt ít ai bì kịp.
Cách đây ít bữa, tôi gặp ông, sau tuần trà, tôi hỏi:
“Hôm nay chú có gì nhắn nhủ cháu không?”
Ông vuốt chòm râu bạc trắng như cước, cười tươi:
“Anh nhà văn, nhà báo, đọc sách là đủ quá, anh cần lời lẽ của
chú làm gì!”
“Không chú ạ, Sách báo là một đàng. Cổ nhân nói:”Tận tín ư thư
bất như vô thư” * đấy sao? Chú cứ nói những gì chú đang có trong
đầu cho cháu nghe!”
Ông cụ nâng tách trà mạn sen từ Việt Nam gửi sang nhấp một ngụm,
nói:
“Ừ thì nói. Nhiều việc để nói lắm nhưng anh đã bảo chỉ những gì
đang ở trong óc. Đây nhé, có nhiều người, cái đáng học chẳng
học, cái không đáng học lại học. Cái đáng kĩ thì làm dối, cái có
thể dối thì làm kĩ. Khổ là ở chỗ đó!”
Tôi cũng lại nâng tách trà:
“Xin chú cho nghe!”
Ông cụ đằng hắng, trầm ngâm môt chút rồi thong thả:
“Cái đáng học đi kèm cái không đáng học là:
- Tập làm con người chân thật; không dối trá, gian lận. Có nói
có, không nói không, thành thực với chính mình và thành thực với
người. Địa vị cao, chức tước lớn càng phải làm gương về đức
thành thật. Thành thật đẻ ra tín nhiệm. Người đánh mất sự tín
nhiệm thì giống như kẻ đi buôn luôn luôn lỗ vốn. Sản xuất một
món hàng, phân lời đã định, không thể làm tốt lúc đầu rồi thấy
có khách, quay ra gian dối. Thí dụ người sản xuất nước mắm,
nước tương khi đã có khách, cứ thế cho thêm muối, nước lạnh vào
để có lời nhiều. Gian dối thế, ở trong nước biết ra người ta
không mua nữa mà ra ngoại quốc, bị mất tín nhiệm một lần thì coi
như xóa tên. Làm quan, nói dối dân một lần thì dân không tin
nữa, lần sau nói vô hiệu quả.
Vì vậy, học làm người trước nhất là học sự thành thật.
- Nâng câu “kỉ sở bất dục vật thi ư nhân và kỉ sở dục giả khả
thi ư nhân”* lên hàng phương châm của cuộc sống. Tại sao những
chuyện khốn khổ khốn nạn mình ghét cay ghét đắng lại cứ quàng
lên cổ thiên hạ và những gì mình muốn người khác làm cho mình
thì mình hà tiện với người xung quanh?
- Tập yêu đồng bào mình vì cùng nòi giống chứ sao lại đi yêu
người khác giống, xun xoe với họ còn người mình thì hạnh hoẹ,
hạch xách? Anh có thấy một ông thẩm phán Việt ở trên nước Mỹ
này, thấy Mỹ thì xun xoe nịnh bợ nhưng với người đồng hương thì
hạnh họe, quát tháo ra oai. Người Việt hình như đã có căn bệnh
từ xa xưa, khúm núm với ngoại quốc, bất biết ngoại quốc là Pháp,
Tàu, Nhật, Mỹ, Anh, Nga, Thụy điển... nhưng rất coi thường đồng
hương. Phải bỏ cái tật đó và làm ngược lại. Với ngoại quốc, ta
lễ độ, nhã nhặn nhưng không cúi luồn, xu nịnh. Với đồng hương ta
tương thân tương ái, giúp đỡ khi đồng hương cần mình.
- Tập yêu nước hơn nữa, yêu giống nòi hơn nữa, yêu tiếng Việt
hơn nữa chứ không như một số ít gia đình Việt ở đây cấm con nói
tiếng Việt mà chỉ cho nói tiếng Anh.
- Tập cho con trẻ thương kính người già, người tàn tật, giúp đỡ
kẻ bệnh hoạn nghĩa là có từ tâm, có lòng bác ái thực sự. Đừng
tập cho con nít sống ích kỉ, đòi cái này, xin cái nọ như một số
trẻ Mỹ, sau này chúng quen thói chỉ biết chính chúng không lí
đến ai, ngay cả cha mẹ.
- Tập cho con trẻ chăm chỉ học hành, lương thiện trong các kì
thi. Muốn vậy, người lớn phải làm gương trước. Các hãng xưởng
thử tay nghề, tài học khi mướn, không căn cứ vào cấp bằng. Những
sai phạm phải được xét xử công minh.
- Người đối xử với người cần tử tế làm phương châm, không tìm
cách hại người, không ỷ vào quyền thế hãm hại, bắt nạt người.
Ngôn hành phải hợp nhất.
- Con cái phải học kĩ đạo hiếu với cha mẹ, ông bà; đúng đạo
cháu với chú bác cô dì, hòa thuận với anh chị em. Người không có
hiếu đễ là người bỏ đi, không xứng đáng được gọi là người.
- Theo tôn giáo nào cũng là tùy theo ý thích cá nhân nhưng phải
ăn ở xứng đáng là người có đạo, hiểu đạo, không làm ố danh đạo.
Đạo dạy ăn ngay ở lành, cấm nói dối, cấm tà dâm, cấm giết và làm
hại người, cấm lấy của người. Phải thờ phụng đấng Chí Tôn, noi
gương Ngài để hoàn hảo mãi lên.
- Trẻ con phải học trí, đức,
thể dục bài trừ nói dối, bài trừ chửi tục, hỗn láo, bài trừ học
thói mánh mung, du côn du kề. Ngày xưa nói tục bị phạt, bị quì.
Hỗn láo với thầy cô bị phạt, học sinh bị đánh bằng roi. Ngày nay
học trò bỏ hẳn cái “tiên học lễ”. Khá sao được?
- Phụ nữ học siêng năng, đạo
hạnh, nết na không học thói chua ngoa, lăng loàn, không học thói
nhảy đầm ăn chơi, cờ bạc, đua đòi, se sua.
- Đàn ông học mở mang trí óc,
học võ nghệ, học hướng dẫn thiếu niên phụng sự gia đình và tổ
quốc, trở thành những trang thanh niên xây dựng quốc gia dân
tộc, biết ghét cái ác, biết phù điều thiện, noi gương những bậc
anh hùng từ ngàn xưa để giữ nước, dựng nước.
CÓ NHỮNG CÁI KHÔNG ĐÁNG KĨ THÌ LẠI KĨ –
CÓ NHỮNG CÁI ĐÁNG KĨ THÌ LÀM DỐI.
Chú biết một ông Cao học người
Việt ở thành phố chú ở, máng một cái áo sơ-mi vào mắc, ông ta
phải cài đủ 6 cái nút. Nhưng khi làm những việc khác, ông ta rất
dối, thí dụ rửa rau trái để ăn, chỉ rửa qua quít, tay chân đang
dơ bẩn cũng cầm ổ bánh mì nhai...Chú biết được vì chú chứng kiến
và do người nhà kể lại. Đó chỉ là thí dụ những cái đáng kĩ và
những cái không đáng kĩ nhưng nhiều người mắc phải. Nhiều người
khác thì:
- Đáng uống ít rượu nhưng uống kĩ quá, say, lái xe phóng bừa,
làm chết người, chết mình.
- Đáng kĩ theo luật giao thông nhưng quá dối nên đi tràn, bị
phạt, gây tai nạn.
- Đáng phải làm kĩ con đường theo điều kiện sách, xi-măng bao
nhiêu, đá bao nhiêu, sắt bao nhiêu nhưng làm dối để ăn kĩ phần
lời, đường mau hư, ổ voi, ổ gà, tai nạn xẩy ra.
- Đáng phải xem xét công việc cho kĩ thì lại làm qua loa, tắc
trách, gây phản ứng phụ.
- Đáng phải coi sóc vợ con thì lại bỏ thí đi săn sóc những bạn
rượu, bạn hút.
- Đáng phải học kĩ để đi thi thì lại học dối rồi mua phao, mua
đề, gian lận thi cử.
- Người có chức có quyền là công bộc của dân đáng lẽ giúp đỡ kĩ
người dân thì lại làm dối, đáng lẽ xuề xòa nhiều chuyện thì lại
làm kĩ.
- Đáng phải học làm một con người thì lại lơ là chểnh mảng, chỉ
học ăn chơi hưởng thụ và tìm mọi cách dù không hợp pháp để làm
tiền.
- Còn nhiều cái khác đáng kĩ không kĩ, không đáng kĩ thì lại
kĩ, đáng học không học, không đáng học lại học không thể kể hết
ở đây.
“Thưa chú,” tôi tiếp lời, “thế chú bảo phải làm sao?”
Ông cụ ngưng một lát để thở vì đã nói quá nhiều, xong bảo:
“Mỗi ngày lấy cái gương ra soi ít nhất một lần, nhìn vào đó 5
phút và tự hỏi:”Cái con người này phải cải thiện như thế nào?”
Tự nhiên tìm ra lời giải đáp.
Nhà Văn Xuân Vũ TRẦN ĐÌNH NGỌC
* Hoàn toàn tin tưởng vào sách chẳng thà không có
sách.
* Điều gì mình không muốn, đừng làm cho người. Điều
gì mình muốn, hãy làm cho người.
|