CÓ NÊN DẠY GIÁO LÝ HAY CỬ HÀNH THÁNH LỄ

CHO GIỚI TRẺ TẠI HOA KỲ BẰNG TIẾNG ANH KHÔNG?

Trên đường trở về sau ba ngày tĩnh tâm với các em Hướng Đạo Sinh thuộc liên đoàn La Vang và Lạc Việt, lòng tôi vừa lâng lâng vui sướng vì bao ơn lành Chúa ban cho các em và chúng tôi trong ba ngày ấy, vừa thổn thức và lo âu vì những điều mà các huynh trưởng cùng các phụ huynh chia sẻ với tôi. Tiếng hát của các em còn vang lên bên tai tôi bài hát thật dễ thương mà Frère Phong dạy các em: “Pump the Jesus’ Spirit, pump it up…” hoà lẫn với các ưu tư của các phụ huynh và cũng là của chính tôi là làm sao để các em tiếp tục sống đức tin trong môi trường xã hội đồi trụy đầy gương mù này.

Một Thảm Trạng

Một vài phụ huynh đã than phiền là con cái lớn của họ sau khi lên đại học đã bỏ đạo Công Giáo mà theo Tin Lành, vì khi còn nhỏ các em chẳng hiểu gì khi học Giáo Lý và nghe giảng trong Thánh Lễ bằng tiếng Việt Nam, đến khi lên đại học, các em theo các bạn bè Tin Lành đến các lớp Thánh Kinh bằng tiếng Anh, và các em hiểu những điều họ dạy, rồi bỏ đạo mà đi theo họ. Tình trạng này đã xảy ra cho nhiều gia đình. Các phụ huynh cho biết là họ rất biết ơn vì những cố gắng của chúng tôi trong việc dạy Giáo Lý bằng Anh ngữ cũng như tổ chức những buổi tĩnh tâm bằng song ngữ cho con em họ. Họ đề nghị tôi nên nói tiếng Anh nhiều hơn tiếng Việt vì dù dùng song ngữ, các em cũng chưa hiểu hoàn toàn.  Đồng thời họ cũng nhờ tôi xin Cha Xứ tổ chức những Thánh Lễ cho giới trẻ bằng Anh ngữ mỗi tuần một lần để giúp các em hiểu và sống đạo cách thực tế hơn.

Một số hướng đạo sinh lớn và nhiều huynh trưởng đề nghị với tôi rằng các em muốn có thêm nhiều buổi tĩnh tâm nhỏ ba bốn lần một năm, vì các em thầy gần Chúa hơn và thấy cuộc đời có ý nghĩa hơn khi dự các buổi tĩnh tâm như thế.  Một huynh trưởng khác chia sẻ là khi em còn ở trung học, em rất ghét dự Thánh Lễ vì không hiểu gì cả.  Nhưng khi lớn lên em đi nhà thờ Mỹ và hiểu nhiều hơn, vì thế em rất thích dự lễ.  Mỗi tuần em dự lễ ở nhà thờ Mỹ, rồi đến nhà thờ Việt Nam để phục vụ giới trẻ Việt Nam vì em thấy không mấy ai “care” cho chúng. Em đã cố gắng hết sức học tiếng Việt, nhưng nói thì được, chứ vẫn chưa đọc và viết thành thạo. Nghe giảng bằng Tiếng Anh thì em hiểu ngay, còn nghe giảng bằng tiếng Việt thì em phải dịch ra tiếng Anh rồi mới hiểu được, mà chưa kịp dịch câu trước thì đã mất câu sau, vì cha giảng quá nhanh….

Đâu là ưu tiên hàng đầu của chúng ta?

Vấn đề dạy Giáo Lý bằng tiếng Anh hay tiếng Việt cho trẻ em Việt Nam tại Hoa Kỳ đã được bàn cãi không ngừng trong gần ba mươi lăm năm qua. Khi mới sang Mỹ, tôi là người rất cực đoan, muốn bảo vệ văn Hoá Việt Nam bằng bất cứ giá nào. Tôi vẫn mơ ước là chúng ta có thể dạy Giáo Lý bằng tiếng Việt Nam để con em chúng ta vừa biết tiếng Việt vừa sống đạo như chúng ta đã từng sống. Như thế thì được cả hai. Nhưng sau nhiều năm phục vụ giới trẻ và chương trình Giáo Lý tôi mới thấy rằng việc dạy Giáo Lý bằng tiếng Việt không đơn giản như tôi tưởng vì những lý do sau đây.

1.      Không phải tất cả các trẻ em Việt Nam đều đủ trình độ tiếng Việt để hiểu biết về Giáo Lý. Có những gia đình chịu khó dạy con nói tiếng Việt ở nhà thì các em nói được, hiểu được. Nếu cố gắng dạy thêm nữa thì các em đọc được, nhưng không hiểu hoàn toàn. Còn viết được để làm bài và ghi lại bài giảng bằng tiếng Việt thì gần như là chuyện “con lạc đà chui qua lỗ kim.”  Nhưng tiếc thay phần lớn phụ huynh chẳng quan tâm mấy đến tiếng Việt ở trong gia đình, nên hầu hết các trẻ em Việt Nam chẳng những không đọc và viết được tiếng Việt, mà nói cũng không được.

2.      Có nhiều giáo xứ, công đoàn Việt Nam mở lớp dạy Tiếng Việt cho các em.  Đây là một điều đáng mừng. Nhưng học một tuần lễ chỉ có một hai giờ mà không thực hành ở nhà thì cũng chỉ biết qua loa mà thôi. Người Mễ, sở dĩ bảo tồn được ngôn ngữ của họ vì các em học tiếng Tây Ban Nha hằng ngày tại trường học, đồng thời họ sống chung với nhau trong những khu xóm thuần chủng, còn người Việt thì sống rải rác khắp nơi, trừ một số khu vực như ở New Orleans.

3.      Một khó khăn nữa là tìm được các giáo lý viên có đủ khả năng dạy Giáo Lý bằng tiếng Việt đâu phải là dễ.  Phần lớn người trẻ vừa tốt nghiệp đại học, có đủ khả năng dạy Giáo Lý đều yếu kém về tiếng Việt. Trong nhiều buổi huấn luyện, chính các trưởng ban Giáo Lý đề nghi tôi giảng bằng tiếng Anh cho các thày cô dễ hấp thụ hơn. Trong hầu hết các giáo xứ, mỗi năm các trưởng ban Giáo Lý phải vất vả lắm mới tuyển đủ giáo lý viên, nếu chỉ tuyển thày cô có khả năng dạy Giáo Lý bằng tiếng Việt thì tôi e rằng sẽ không tìm đâu ra một phần ba số thày cô đang phục vụ trong các Giáo Xứ.

4.      Một điều thật quan trọng là nếu chúng ta chỉ cho những người rành tiếng Việt dạy Giáo Lý, thì chúng ta loại ra rất nhiều những người trẻ đầy thiện chí và đạo đức chỉ vì các em không biết tiếng Việt. Khoảng mười năm trước đây khi bắt đầu phục vụ chương trình Giáo Lý tại Cộng Đoàn Notre Dame, có một số người trẻ vừa tốt nghiệp đại học đến gặp chúng tôi và tình nguyện dạy Giáo Lý.  Có một cô bé thật dễ thương đã nói với chúng tôi rằng “Con muốn dạy Giáo Lý, nhưng con không biết tiếng Việt, cũng không biết Giáo Lý thì con có dạy được không?”  Mấy anh chị em chúng tôi đã mở cửa ban Giáo Lý để đón em và bạn bè em. Chúng tôi đã mở những lớp huấn luyện cấp tốc, gửi các em lên học trên Giáo Phận và tổ chức các lớp huấn luyện và thực tập hàng tuần.  Không đầy năm năm sau, một số em đã thành những Giáo Lý Viên chuyên dạy các lớp Thêm Sức và Xưng Tội Rước Lễ Lần Đầu, và khi tôi rời Giáo Xứ Đức Kitô Ngôi Lời Nhập thể về phục vụ Giáo Xứ La Vang thì một trong các em này đã thành trưởng ban Giáo Lý tại Giáo Xứ Ngôi Lời. Nếu những ngày ấy Cha Quản Nhiệm đóng cửa không cho các em phục vụ thì làm sao có một ban Giáo Lý hùng hậu và một nhóm trẻ hăng say phục vụ Giáo Xứ Đức Kitô Ngôi Lời Nhập Thể như ngày hôm nay?

Các Linh Mục hay những ai không phục vụ các cộng đoàn hay Giáo Xứ Việt Nam thì không tài nào hiểu nổi những khó khăn về mục vụ mà các Cha gặp phải tại các Giáo Xứ và cộng đoàn Việt Nam, mà khó khăn đầu tiên phải nói là giữa thế hệ trẻ và thế hệ già, nhất là vấn đề ngôn ngữ bất đống.  Ngồi đó mà chỉ trích thì dễ lắm, nhưng khi va chạm đến thực tế mới thấy thật nan giải.  Khi phải chọn lựa giữa việc bảo tồn văn hóa Việt Nam và bảo vệ Linh Hồn giới trẻ, thì các linh mục có lương tâm sẽ chọn Linh Hồn các em trước văn hóa vì “làm lễ hay dạy Giáo Lý bằng tiếng Việt có ích gì, nếu vì thế mà các em sau này bỏ đạo theo Tin Lành hay theo Vô Thần?”.  Khi thấy vì nhu cầu của linh hồn các em, phải dạy Giáo Lý bằng tiếng Mỹ, thì một Cha Sở dù bảo thủ đến đâu cũng phải cho dạy bằng tiếng Mỹ.  Khi vì nhu cầu linh hồn của giới trẻ cần có Thánh Lễ bằng tiếng Anh thì một vị chủ chăn nhân lành sẽ tìm cách cử hành Thánh Lễ bằng tiếng Anh hay cố gắng giảng bằng tiếng Anh hoặc nhờ một linh mục Việt Nam thông thạo Anh Văn về cử hành Thánh Lễ bằng tiếng Anh cho các em. Làm thế không có nghĩa là “vọng ngoại” hay “vong bản” mà là thực thi Giới Luật thứ nhất là “không đưa tiếng Việt lên trên Thiên Chúa.”

Mục đích chính của việc dạy Giáo Lý không phải chỉ truyền thụ một mớ bài học thuộc lòng hay một mớ kiến thức suông, mà là uốn nắn học sinh theo khuôn mẫu Đức Kitô, là làm cho các em thành những Kitô hữu trưởng thành, là đào tạo các em thành các môn đệ của Chúa. Muốn được như thế phải dạy các em bằng ngôn ngữ mà các em hiểu. Nếu các em không hiểu, làm sao các em có thể áp dụng những gì các em học vào đời sống được?

Xin được trả lời một số thắc mắc sau đây

1.      Có người lý luận là “tiếng Anh của các em chỉ là tiếng Anh ở nhà trường, chứ không phải ở nhà thờ ngôn ngữ nơi ngôn ngữ phụng vụ và kinh thánh đều xa lạ với các em dù là tiếng Anh hay tiếng Việt. Cụ thể là …các ngôn từ như “prophet (sứ ngôn), Old and New Testaments (Cựu Ước và Tân Ước)…”

Xin thưa, học Giáo Lý không phải chỉ để biết một số danh từ thần học bằng tiếng Anh hay tiếng Việt, mà để áp dụng vào hoàn cảnh sống của mình. Muốn áp dụng bài học Giáo Lý vào đời sống hằng ngày, các em phải hiểu cách tường tận. Mà muốn hiểu cách tường tận thì các em phải học bằng ngôn ngữ mà các em dùng hằng ngày và thành thạo chứ không phải chỉ biết trọ trẹ.  Sách “Cẩm Nang Giáo Lý Quốc Gia (National Directory for Catechesis) trang 87 nhấn mạnh rằng:  trong việc dạy Giáo lý  “phải dùng ngôn ngữ thích hợp với trẻ em, giới trẻ, và người trường thành ngày nay nói chung, cũng như nhiều loại người khác: thí dụ, học sinh, sinh viên, các nhà trí thức và khoa học, những người mù chữ và những người tàn tật.”  Như vậy các học sinh Việt Nam tại các Giáo Xứ có thể được coi là “mù chữ Việt”, nhưng tạ ơn Chúa là các em còn biết tiếng Anh để chúng ta dạy dỗ. Những gì các em học được, các em phải đưa ra thực hành ở ngoài xã hội. Chính vì học Giáo Lý bằng tiếng Việt mà không hiểu gì cả nên một số sinh viên khi lên đại học chỉ cần bạn bè Tin Lành bắt bẻ vài câu là bỏ đạo theo họ.

2.      Nếu cha mẹ ngại con em không hiểu tiếng Việt thì sao không cho các em đi lễ và học Giáo Lý ở nhà thờ Mỹ?

Sở dĩ chúng tôi không đưa con em đi nhà thờ Mỹ hay học Giáo Lý ở nhà thờ Mỹ, vì chúng tôi muốn con em chúng tôi có một tâm hồn Việt Nam.  Mặc dù chúng tôi dạy Giáo Lý bằng tiếng Mỹ, nhưng chúng tôi dùng những câu chuyện thật Việt Nam để giữ gìn tinh thần Việt Nam của các em.  Một khi duy trì được tinh thần Việt Nam trong lòng các em. Các em sẽ học tiếng Việt khi thấy có nhu cầu. Tôi đã gặp những người trẻ Việt Nam sau một thời gian phục vụ cộng đoàn Việt Nam đã cố gắng tự học tiếng Việt để có thể tiếp xúc với những người Việt không thạo tiếng Anh. Nhờ đi học Giáo Lý, tham gia các hội đoàn, và tham dự Thánh Lễ ở nhà thờ Việt Nam mà các em sau này biết trở về phục vụ đồng bào Việt Nam sau khi đã thành nhân. Có biết bao người trẻ Việt Nam dù không rành tiếng Việt đã âm thầm phục vụ trong các Giáo Xứ Việt Nam một cách vô vị lợi. Nếu cha mẹ đưa các em đến nhà thờ Mỹ và học Giáo Lý của Mỹ thì các cộng đoàn Việt Nam đã mất đi một số tông đồ nhiệt thành như thế.

3.      Có thật “học Giáo Lý bằng tiếng Việt và dự lễ bằng tiếng Việt” các em sẽ không “mất gốc” không?

Thưa nếu các em học mà hiểu, dự Thánh Lễ mà hiểu, và nghe các Cha giảng tiếng Việt mà hiểu thì các em sẽ không mất gốc. Nhưng nếu các em không hiểu gì cả thì một ngày nào đó khi thoát ly ra khỏi gia đình, các em sẽ mất cả gốc lẫn cả đạo vì suốt thời gian đáng lý ra phải được đào luyện Đức Tin thì các em đã không hiểu gì về Đức Tin cả.

Bảo Tồn Văn Hóa và Đức Tin

Đối với tất cả người Việt chúng ta, bảo tồn văn hóa là điều rất quan trọng, nhưng không phải vì văn hoá mà hy sinh việc bảo tồn Đức Tin của con em chúng ta. Vì thế chúng ta cần phải phân biệt giữa việc bảo tồn văn hóa và và việc bảo tồn Đức Tin, và tìm cách nào để chúng ta vừa bảo tồn được văn hóa mà vừa làm cho Đức Tin của con em chúng ta được vững mạnh.. Dạy Giáo Lý và cử hành Thánh Lễ bằng tiếng Anh không làm cho các em mất gốc, nếu chúng ta truyền thụ tinh thần Việt Nam cho các em. Dù nói không rành tiếng Việt, các em vẫn có giòng máu Việt, văn hóa Việt, và gia đình Việt. Nhiều người đồng hoá văn hoá với ngôn ngữ.  Mặc dù ngôn ngữ là một phần quan trọng của văn hoá, nhưng văn hóa rộng lớn hơn ngôn ngữ nhiều. Văn hoá trước hết bao gồm cách sống, các phong tục tập quán trong gia đình, trong cộng đồng, cách đối xử giữa ông bà, cha mẹ con cái, bạn bè….Dù không rành tiếng Việt, rất nhiều trẻ em sống rất Việt Nam. Các em không nói được tiếng Việt, chưa chắc đã trở thành “lai căng” như có người chỉ trích.  Nếu Giáo Xứ Việt Nam tạo ra các phương tiện để các em học hỏi, phục vụ và gắn bó lấy cộng đồng Giáo Xứ thì các em sẽ không bao giờ mất gốc cả.

May mắn thay cho người Việt Công Giáo chúng ta tại Hoa Kỳ, là ở hầu hết các Giáo Xứ và cộng đoàn Việt Nam đều có các lớp dạy Tiếng Việt và các đoàn thể trẻ. Để giúp các em quen với Tiếng Việt, xin đề nghị dạy các em hát càng nhiều bài tiếng Việt càng tốt. Trong Thánh Lễ, có thể giảng bằng Tiếng Anh hay song ngữ, nhưng nên hát và đọc kinh Tiếng Việt càng nhiều càng tốt. Cũng nên giải thích ý nghĩa của các bài hát và các kinh này trong các lớp Giáo Lý hay Việt Ngữ hoạc trong khi họp các đoàn thể trẻ để các em hiểu là các em hát và đọc gì. Làm như thế chúng ta vừa bảo tồn được văn hóa Việt Nam, vừa giúp các em hiểu và sống đạo.

Kết Luận

Là một Giáo Lý viên và một phụ huynh Việt Nam sống tại Hoa Kỳ, chúng tôi chia sẻ cùng một ưu tư với nhiều phụ huynh khác là sợ con em mình mất gốc. Nhưng nỗi lo sợ lớn lao hơn của chúng tôi là sợ con em mất Đức Tin. Chúng tôi cảm tạ Thiên Chúa Nhân Từ đã ban cho nhiều Chủ Chăn Việt Nam tại Hoa Kỳ đức khôn ngoan và can đảm để đặt nhu cầu truyền thụ và huấn luyện Đức Tin của con em chúng tôi lên trên văn hóa, nên các ngài đã cho phép các Giáo Lý viên chúng tôi dùng Anh Ngữ để dạy Giáo Lý, mặc dù các ngài bị một số người, kể cả một vài Linh Mục gán cho những nhãn hiệu thật thiếu bác ái như “vọng ngoại, lai căng…”. Tuy nhiên các ngài cũng không quyên khuyến khích con em nói Tiếng Việt bằng cách đã bỏ nhiều tài nguyên và nhân lực của Giáo Xứ vào các chương trình Viễt Ngữ.

Xin Chúa trả công bôi hậu cho các Chủ Chăn nhân lành.  Amen.

GLV Phaolô Phạm Xuân Khôi