Những Quan Niệm Sai Lầm về Các Tôn Giáo Khác

Bài này được viết cho các Giáo Lý viên lớp Tân Tòng, nhưng có thể giúp cho tất cả mọi tín hữu để biết Hội Thánh dạy gì về các Tôn Giáo Khác.

Người Công Giáo thường có quan niệm lầm lẫn về các tôn giáo khác, đặc biệt là các tôn giáo Đông Phương.  Có nhiều người cho rằng tất cả mọi người ngoài Công Giáo đều là vô đạo hay không có đạo, và sau khi chết sẽ mất linh hồn xa hỏa ngục. Có nhiều người khác lại cho rằng “Đạo nào cũng tốt vì đạo nào cũng dạy người ta ăn ngay ở lành”. Lại có người cho rằng chúng ta phải lựa chọn những cái hay của các tôn giáo khác, nhất là những tôn giáo Á Đông mà “bổ túc cho những thiếu sót của đạo Công Giáo”.  Nhiều người khác lại chủ trương rằng chỉ cần ăn ngay, ở lành, giữ đạo tại tâm là đủ để được hạnh phúc đời sau.  Sách Giáo Lý Công Giáo mới từ câu 838 đến câu 843 cũng gián tiếp nói rằng người Tin Lành, Hồi giáo và những người theo các tôn giáo khác cũng có thể được lên Thiên Đàng.  Như vậy tại sao chúng ta cần phải theo Đạo Công Giáo?

I. Ba Quan Niệm Sai Lầm Chính

Trước hết chúng tôi xin phân tích ba quan niệm cực đoan về vấn đề tôn giáo rồi sau đó sẽ trả lời câu hỏi hóc búa này bằng giáo huấn của Hội Thánh.

1) Chỉ có người Công Giáo mới được lên Thiên Đàng

Ở Việt Nam chúng ta thường nghe người Công Giáo nhận mình là “người có đạo” và những người khác là vô đạo.  Thậm chí nhiều người vẫn coi anh em Tin Lành hay Chính Thống Giáo là bè rối và những người theo Phật Giáo là thờ bụt thần, ma quỷ.  Không ai trách chúng ta vì những quan niệm này bắt nguồn từ Tây Phương.  Khi các nhà truyền giáo Tây Phương đến Việt Nam, họ không hiểu biết các tôn giáo Đông Phương nên đã trở nên sai lầm như thế. Thêm vào đó phần lớn người Việt bấy giờ không có kiến thức cao, nên các cố Tây phải đặt ra các kinh ngắn gọn để dạy bổn đạo “giáo lý căn bản”  để giữ đạo, nhưng không đi sâu vào Thần Học Kitô Giáo.  Ngày nay Hội Thánh đã lan rộng khắp năm châu. Vai trò giáo dân hôm nay không phải chỉ giữ đạo mà còn phải truyền đạo.  Chúng ta cần phải có một quan niệm đúng đắn về các tôn giáo khác để đối thọai với họ trong tinh thần bác ái của Đức Kitô và giúp họ nhận ra chân lý.  Quan niệm này là quan niệm cực đoan, không khác gì quan niệm của các Biệt Phái thời Chúa Giêsu. 

Thực ra Hội Thánh không bao giờ dạy rằng chỉ có người Công Giáo mới được lên Thiên Đàng. 

2) Đạo nào cũng tốt

Nhiều người cho rằng đạo nào cũng dạy người ta ăn ngay ở lành, như thế thì đạo nào cũng tốt. Có người nói rằng “Có nhiều người Phật Giáo ăn chay trường và sống lương thiện hơn người Công Giáo, như vậy chắc gì Đạo Công Giáo đã tốt hơn Đạo Phật?”   Thực sự tất cả các tôn giáo đều dạy người ta ăn ngay ở lành vì chúng đều phát sinh từ lòng khát khao chân lý của con người.  Nhưng nếu thật sự đạo nào cũng tốt như nhau thì tại sao chúng ta lại theo đạo Công Giáo?  Và tại sao Con Một Thiên Chúa phải xuống thế làm người để chuộc tội cho chúng ta?

Mà nếu không phải là đạo nào cũng tốt thì tại sao ở trên chúng tôi lại cho rằng những người ngoài Công Giáo cũng có thể được cứu rỗi?  Chúng ta sẽ tìm câu trả lời cho những thác mắc này ở phần sau.

3) Các Tôn Giáo Đông Phương bổ túc cho Thiên Chúa Giáo (Công Giáo).

Có nhiều người cho rằng các nhà sáng lập các tôn giáo Đông Phương như Đức Khổng Tử, Đức Lão Tử và Đức Phật Thích Ca đều do Thiên Chúa sai đến, vì thế chúng ta có thể rút từ những giáo lý của các tôn giáo này những điều tốt đẹp để bổ túc cho những thiếu sót của Kitô Giáo họăc làm sáng tỏ Kitô Giáo.  Có nhiều nhà thần học cho rằng, ngoài Đức Kitô ra, còn có những khuôn mặt cứu độ khác như Đức Phật Thích Ca hay Đức Khổng Tử.  Lại có người khác cho rằng Ngôi Lời Thiên Chúa có thể nhập thể dưới nhiều hình thức khác ở nhiều không gian và thời gian khác nhau, vì thế những nhà sáng lập các tôn giáo khác cũng có thể là Ngôi Lời Nhập Thể đặc biệt ở Á Đông.  Như vậy, phải loại ra khỏi học thuyết Kitô những gì không phù hợp với văn hóa Á Đông và dùng những cái hay, cái đẹp của các tôn giáo Đông Phương mà bổ túc cho những thiếu sót của Kitô Giáo.

Cả ba quan điểm trên đều khác xa với những điều Chúa Giêsu dạy qua Thánh Kinh và qua Hội Thánh Công Giáo của Người. 

II. Tại sao ba quan niệm trên không phù hợp với giáo huấn của Đức Kitô và Hội Thánh?

Thiên Chúa dựng nên con người giống hình ảnh Ngài và thở chính hơi thở của Ngài vào họ để họ có sự sống. Con người được tạo dựng trong tình trạng “thánh thiện và công chính nguyên thủy” vì họ được chia sẻ chính sự sống của Thiên Chúa (GLCG 375-376). Sở dĩ con người trở nên u mê tăm tối vì tội Nguyên Tổ và tội riêng của họ Tuy nhiên, con người chỉ bị thương chứ không hoàn toàn mất khả năng làm điều lành (GLCG 405). Bao lâu con người còn sống, hơi thở của Thiên Chúa còn hướng dẫn họ và ban ơn cho họ để họ tìm về với Ngài. Đó là lý do tại sao con người từ ngàn xưa đã cố gắng tìm một câu trả lời cho những thắc mắc thầm kín nhất của mình là “con người từ đâu mà đến, sống để làm gì và chết rồi sẽ đi đâu?”

Để trả lời những thắc mắc này, con người đã đưa ra nhiều quan điểm triết học và thần học khác nhau.  Phần lớn loài người thuộc nhiều văn hóa khác nhau đều công nhận rằng phải có một Đấng Tạo Hóa Siêu Phàm và Toàn Năng tạo dựng và duy trì mọi sự. Vì dùng lý trí để tìm hiểu những gì là siêu hình, nên sự hiểu biết của con người cũng bị giới hạn bởi chính khả năng của mình, bởi không gian và thời gian. Những văn hóa cổ tạo ra nhiều huyền thọai về nguồn gốc vũ trụ và con người. Nhiều học thuyết cho rằng Thiên Chúa là một hữu thể duy nhất và tổng quát, là nguồn gốc phát sinh ra mọi vật.  Nghiã là mọi sự đều phát sinh từ chính bản thể của Thiên Chúa. Thiên Chúa không dựng nên vũ trụ hay con người mà Thiên Chúa tự phân chia thành mọi vật. Tất cả mọi người đều có bản tính của Thiên Chúa ở trong mình. Vì thế con người phải đối xử nhân đạo với nhau và cả với thú vật.  Một khi con người tu luyện thành đạt họ sẽ được làm một với Thiên Chúa và trở thành Thiên Chúa (Phiếm Thần). Có người lại cho rằng từ đời đời luôn có hai sức kháng đối nhau là Thần Lành và Thần Dữ. Thần Lành tạo nên mọi sự trong khi thần dữ cố gắng phá hủy mọi sự.  Lại có phái cho rằng khi hai Thần Lành Dữ hợp tác với nhau như dương hợp tác với âm thì mọi sự được tạo thành, khi âm dương chia lià nhau thì sự vật bị tiêu hủy.  Có người công nhận có Một Thiên Chúa tự hữu, và toàn năng tạo dựng mọi sự và mọi loài, nhưng khác với Thiên Chúa của chúng ta là Thiên Chúa này tạo nên cả sự lành lẫn sự dữ. Có người như Đức Phật Thích Ca lại cho rằng không có Thiên Chúa Hằng Hữu vì mọi vật kể cả Thiên Chúa là Vô Thường và biến đổi theo Nhân Duyên.

Nhưng dầu quan niệm thế nào đi nữa, các tôn giáo này đều dạy người ta ăn ngay ở lành vì họ nhận ra rằng tham lam, ích kỷ, kiêu căng... là nguyên do của những đau khổ tang thương xảy đến cho nhân lọai.

1) Hội Thánh dạy rằng những người ngoài Công Giáo cũng có thể được cứu độ.

Trước khi tìm hiểu các tôn giáo khác, kể cả Tin Lành, các Giáo Lý viên phải nắm chắc những Giáo Lý căn bản của Công Giáo. Những Giáo Lý liên quan đến sự liên hệ giữa Công Giáo và các tôn giáo khác được tóm tắt ở đây.  Xin vui lòng đọc kỹ Tuyên Ngôn Dominus Iesus của Thánh Bộ Đức Tin để thấu triệt những chân lý của Hội Thánh về những vấn đề này.

Vì Thiên Chúa muốn cho “mọi người được cứu rỗi và nhận biết chân lý” (1Tim 2:4), nên bất cứ ai thực tâm tìm kiếm Thiên Chúa và ao ước làm theo ý Ngài đều có thể được hưởng ơn Cứu Độ nhờ Máu Đức Giêsu Kitô đổ ra trên Thập Giá.  Trên Thánh Giá, chính Chúa Giêsu đã cầu nguyên cùng Chúa Cha rằng: “Lạy Cha xin Cha tha cho chúng vì chúng lầm chẳng biết việc chúng làm” (Lc 23:34).  Đối với những người giết Chúa, Chúa con xin cho họ ơn tha thứ thì không lẽ Chúa không xin ơn tha thứ cho những người vì yêu mến Đấng Tạo Hóa mà đã lầm lỡ tôn thờ những hình bóng khác vì lầm tưởng rằng đó chính lằ Ngài sao?

Theo Giáo Lý Công Giáo, các anh em Tin Lành cùng chia sẻ với chúng ta một Bí Tích Rửa Tội và Một Đức Tin vào Đức Kitô và Chúa Ba Ngôi.  Người theo Chính Thống giáo còn chia sẻ với chúng ta một Đức Tin Công Giáo và Tông Truyền và cùng có bảy Phép Bí Tích như chúng ta.  Những khác biệt về Tín Lý giữa Công Giáo và Chính Thống giáo phần lớn do hiểu lầm mà ra.  Ngay nay hai Hội Thánh đã gần như hoàn toàn đồng ý với nhau về những vấn đề Thần Học làm cớ cho sự chia rẽ trước kia.  Mặc dầu họ không hoàn toàn thuộc về Hội Thánh Công Giáo, nhưng họ đều là phần tử của Hội Thánh (GLCG 818, 838, 1271).

Riêng người Do Thái và Hồi giáo cũng tôn thờ một Thiên Chúa Hằng Hữu và chia sẻ một Đức Tin của Tổ Phụ Abraham.  Thiên Chúa này cũng là Thiên Chúa của chúng ta.  Nhưng họ không có cùng một đức tin vào Đức Kitô và Hội Thánh (GLCG 839, 840, 841).

Hội Thánh cũng có mối liên hệ với các tôn giáo khác vì chúng ta cùng có một căn nguyên và một cùng đích chung (GLCG 842).  Ngoài ra Công Đồng Vaticanô II cũng khẳng định rằng: “Hội Thánh không hề phủ nhận những gì là chân thật và thánh thiện nơi các tôn giáo này. Hội Thánh chân thành kính trọng những lối sống và hạnh kiểm, những giới luật và giáo huấn, tuy có nhiều điểm khác với giáo huấn Hội Thánh, nhưng cũng thường phản chiếu tia sáng chân lý chiếu soi cho hết mọi người" (Nostra aetate, 2).

Để xác nhận việc cá người ngoài Công Giáo cũng có thể được cứu rỗi, Tuyên Ngôn “Chúa Giêsu”  (Dominus Iesus) công bố rằng:

'Hành động cứu độ của Đức Giêsu Kitô, với và qua Thần Khí của Người, vượt khỏi phạm vi Hội Thánh đến toàn nhân lọai.  Khi nói về mầu nhiệm Phục Sinh, trong đó Đức Kitô ngay cả bây giờ vẫn kết hợp các tín hữu với Người một cách sống động trong Thần Khí và cho họ niềm hy vọng sống lại, Công Đồng nói rằng: “Tất cả những điều này là đúng không những chỉ cho các Kitô hữu mà còn cho tất cả mọi người lòng ngay mà trong tâm hồn họ ân sủng thể hiện cách cụ thể.  Vì Đức Kitô chịu chết cho mọi người, và mọi người thực sự được mời gọi đến cùng một cùng đích thần thiêng, chúng ta phải tin rằng Chúa Thánh Thần ban cho tất cả mọi người khả năng được thông phần vào mầu nhiệm Phục Sinh bằng một cách thế chỉ có Thiên Chúa biết (Gaudeum et Spes, 22).” '

Như thế Hội Thánh khẳng định rằng những người ngoài Công Giáo cũng “có thể”  được hưởng ơn Cứu Độ bằng một cách thế chỉ có mình Thiên Chúa biết.

2) Hội Thánh xác nhận rằng các tôn giáo khác có chứa đựng ‘một phần chân lý, nhưng không hoàn hảo’.

Hội Thánh công nhận rằng các tôn giáo này tìm kiếm Thiên Chúa mà họ chưa biết qua các hình bóng.  Trong Thông Điệp Redemptoris missio, Đức Thánh Cha Gioan Phaolô II viết rằng:  “Chính Thần Khí gieo 'hạt giống của Lời Chúa' hiện diện trong các phong tục và văn hoá khác nhau, sửa soạn họ cho sự trưởng thành hoàn toàn trong Đức Kitô.”  Vậy theo Huấn Quyền thì Thiên Chúa dung các tôn giáo khác để sửa soạn dân ngoại cho Tn Mừng của Đức Kitô

Vì đi tìm Chân Thiện Mỹ, các nhà sáng lập các tôn giáo Đông Phương đã dùng lương tâm và luật Tự Nhiên để phân biệt phải trái và dạy các đệ tử những điều này trong giáo lý của các ngài. Thêm vào ánh sáng tự nhiên của lý trí, các ngài cũng có thể được Thiên Chúa mặc khải cho một phần chân lý. Vì chính trong lịch sử Cứu Độ, Thiên Chúa đã nhiều lần mặc khải cho dân ngoại, như cho Pharaô biết trước vế nạn đói (STK 41), cho Balaam (DS 22), hay cho vua Cyprô nước Ba Tư (Edra 1). Vì vậy chúng ta không sai lầm khi khẳng định rằng Thiên Chúa cũng mặc khải một phần chân lý cho những ai thật tâm tìm kiếm Ngài. Cho nên đạo nào cũng chứa đựng một phần chân lý.  Nhưng các đạo ấy cũng chứa đựng rất nhiêi sai lầm do con người mang đến.

Tuyên Ngôn Domisus Iesus viết:

“Chắc chắn rằng những truyền thống tôn giáo khác nhau chứa đựng và đưa ra những yếu tố tôn giáo đến từ Thiên Chúa (Nostra aetate,2; Ad gentes,11), và là một phần của những gì mà “Chúa Thánh Thần mang đến cho tâm hồn nhân loại và trong lịch sử loài người, trong văn hóa, và tôn giáo (Redemptoris missio,29)”  Quả thực, một số lời cầu xin hay nghi lễ của các tôn giáo khác có thể đóng một vai trò trong việc sửa soạn cho Tin Mừng, trong đó chúng là cơ hội hay sự trợ giúp sư phạm mà nhờ đó tâm hồn con người được thúc đẩy để đón nhận tác động của Thiên Chúa (GLCG 843). Tuy nhiên, chúng ta không thể cho rằng các tôn giáo này phát sinh từ Thiên Chúa hay là tự chúng có thể đem lại hiệu quả cứu độ, mà chỉ bí tích của Kitô giáo có thể (DS 1608). Hơn nữa, không thể coi nhẹ những nghi lễ khác, nếu chúng tùy thuộc vào mê tín dị đoan hay những sai làm khác (xem 1 Cor 10:20-21), tạo nên những chướng ngại cho việc cứu độ (Redemptoris misso, 55)”.

Trong các tôn giáo, chỉ có Kitô Giáo được Thiên Chúa tỏ mình ra qua Thần Khí và chính Ngôi Lời Thiên Chúa nhập thể để tỏ lộ cho chúng ta những mầu nhiệm về Thiên Chúa mà đầu óc con người dầu mẫn tuệ đến đâu cũng không thể hiểu thấu được.  Và trong các phái của Kitô Giáo, chỉ có Công Giáo là giữ nguyên vẹn những giáo huấn của Đức Kitô được truyền qua các Thánh Tông Đồ, còn các giáo phái khác thích nghi các giáo huấn của họ theo hoàn cảnh và thời gian.

 Như thế dầu đạo nào cũng dạy người ta ăn ngay ở lành, các tôn giáo khác chỉ chứa đựng một phần chân lý pha lẫn với nhiều lầm lạc. Còn Công Giáo chứa đựng toàn bộ chân lý bất di bất dịch do Chính Thiên Chúa truyền lại cho Hội Thánh. Hội Thánh không phủ nhận những gì là chân lý hàm chứa trong các tôn giáo khác, nhưng cũng nhìn nhận rằng các tôn giáo ngoài Công Giáo vẫn còn nhiều thiếu xót và sai lầm. Trong khi các tôn giáo khác có thể khám phá ra một phần chân lý nhờ ơn soi sang của Thiên Chúa hay bằng lý trí của họ, thì Thiên Chúa tỏ mình ra cho chúng ta cách viên mãn qua Con Một Ngài là Đức Giêsu Kitô. 

3) Chỉ mình Đức Kitô là Đấng Cứu Độ duy nhất và phổ quát và Giáo Huấn Người truyền cho Hội Thánh Công Giáo rao truyền là hoàn toàn viên mãn.  Không tôn giáo nào có thể bổ xung cho Giáo Huấn này.

Là Giáo Lý viên, chúng ta phải xác tín rằng Đức Tin Công Giáo là do chính Thiên Chúa truyền dạy và mọi điều cần thiết để giúp con người hiểu biết và yêu mến Thiên Chúa cùng tìm được hạnh phúc vĩnh cửu đã được ban cho chúng ta cách hoàn bị qua Đức Giêsu Kitô, Ngôi Lời Nhập Thể.  Hội Thánh Công Giáo được Chúa truyền phải rao giảng và bảo vệ chân lý này cho đến tận cùng trái đất và thời gian. 

Giáo Lý của Đức Kitô là Giáo Lý hoàn mỹ và sung mãn, không cần phải được bổ túc bởi bất cứ một Giáo thuyết nào khác. 

Công Đồng Vaticanô II dạy rằng: “Ngôi Lời Thiên Chúa, nhờ Người mà muôn vật được tạo thành, đã làm người, để như một người hoàn hảo, Người có thể cứu chuộc mọi người và thâu gồm mọi sự trong Người.  Chúa Giêsu là mục đích của lịch sử nhân lọai, là trọng tâm của những ước muốn của lịch sử và văn minh, là trung điểm của nhân lọai, là niềm vui của mọi tâm hồn, và là sự thoả mãn của mọi khát vọng.  Chính Người là Đấng mà Chúa Cha đã cho sống lại từ cõi chết, được nâng lên và đặt ở bên hữu Ngài, làm cho Người trở nên quan án xét xử kẻ sống và kẻ chết”. “Chính thực vì sự duy nhất này của Đức Kitô mà Người có ý nghĩa tuyệt đối và phổ quát, nhờ vậy, trong khi thuộc về lịch sử,  Người vẫn là trung tâm và cùng đích của lịch sử: 'Ta là Alpha và Omega, là đầu và là cuối, là nguyên thuỷ và là cứu cánh' (KH 22:13)” ' (Dominus Iesus, 15).

Và theo dòng lịch sử, Hội Thánh Công Giáo vẫn luôn trung thành gìn giữ những Giáo Huấn của Đức Kitô mà truyền lại cho chúng ta. 'Như vậy, liên quan đến tính duy nhất và phổ quát của mầu nhiệm cứu độ của Đức Giêsu Kitô, tính duy nhất của Hội Thánh được Người thiết lập cũng phải được vững tin như là một chân lý của đức tin Công Giáo.  Như là có một Đức Kitô thì cũng chỉ có một thân thể Đức Kitô, một Hiền Thê của Đức Kitô: “một Hội Thánh Công Giáo duy nhất và tông truyền” (Lumen Gentum, 8). Hơn nữa, những lời hứa của Chúa rằng Người không bỏ rơi Hội Thánh Người (xem Mt 16:18; 28:20) và rằng Người sẽ hướng dẫn Hội Thánh bằng Thần Khí Người (xem Ga 16:13) theo đức tin Công Giáo có nghĩa là tính duy nhất và sự hiệp nhất của Hội Thánh - cũng như tất cả những gì thuộc về sự vẹn toàn của Hội Thánh - sẽ không bao giờ thiếu (Ut unum sint,11).' (Dominus Iesus, 20).

III.  Kết Luận

Để tránh giải thích sai lầm những tín lý Công Giáo trong khi đối thoại với người ngoài Công Giáo.  Xin các bạn nghiên cứu và học kỹ Tuyên Ngôn “Chúa Giêsu”  của Thánh Bộ Đức Tin và Thông Điệp “Đức Tin và Lý Trí”  của Đức Thánh Cha Gioan Phaolô II đồng thời phải thấu triệt Giáo Lý Công Giáo, đặc biệt là phần Thứ Nhất về Tuyên Xưng Đức Tin. Đừng bao giờ lý lẽ theo ý riêng mình về những điều mà Hội Thánh đã dạy cách minh bạch trong các giáo huấn của Huấn Quyền. Khi bàn về Thần Học, chúng ta được phép đưa ra những giả thuyết (speculation) về những gì chưa được Huấn Quyền phán quyết, nhưng khi bàn về Giáo Lý thì tuyệt đối là không.

Để kết luận, chúng tôi xin nhắc lại rằng Hội Thánh nhìn nhận trong các tôn giáo khác ngoài Công Giáo có thể có những chân lý làm ánh sáng soi cho mọi người. Nhưng các tôn giáo này cũng chứa đựng nhiều sai lầm. Tuy nhiên những ai thành tâm tìm kiếm Thiên Chúa và sống theo những gì người ấy tin là chân lý thì cũng có thể được cứu độ nhờ Máu Đức Kitô đổ ra trên Thánh Giá. Nhưng được cứu độ ra sao thì tùy vào Thiên Chúa chứ không phải theo phán đoán của chúng ta. Còn chúng ta hãy hăng say sống theo Lời Chúa vì biết chắc rằng Người ”là Đường, là Sự Thật và là Sự Sống” (Ga 14:6), cùng tuân theo các giáo huấn của Hội Thánh vì đó là ý Chúa (Lc 10:16). Đồng thời phải rao giảng Tin Mừng cho mọi người (Mt 18:19-20) bằng cách trung thành với ơn gọi làm Giáo Lý viên của mình, nhất là rao giảng bằng chính cách sống đạo giữa đời của mình.

GLV. Phaolô Phạm xuân Khôi