Đã đến lúc cần san định lại kinh sách

Đọc kinh lần hạt là một trong những thói quen trong cung cách sống đạo của người Công giáo Việt Nam. Kinh sách chắc chắn đã hình thành từ lâu và theo ý tôi thì hẳn là có ngay từ khi đạo Công giáo được truyền bá vào Việt Nam.  

Trong những dịp vui buồn sướng khổ của các gia đình công giáo, lời kinh tiếng hát lại có dịp vang lên. Trong những dịp vui lớn của gia đình như lễ hỏi, lễ cưới, trước bàn thờ gia đình lung linh rực rỡ ánh đèn, mọi người quây quần đọc vài kinh để cầu nguyện cho đôi uyên ương mãi mãi hạnh phúc bên nhau,  cho hai gia đình thông gia thắm tình nghĩa kết thân, cho họ hàng thân thuộc thay lời chúc tụng. Trong những dịp buồn như có người thân qua đời, mọi người cũng lại tề tựu trước bàn thờ gia đình cầu nguyện cho người quá cố sớm được Chúa cho hưởng phúc trường sinh, cho gia đình bớt đi khổ đau mất mát… Tóm lại là vui cũng đọc kinh, buồn cũng đọc kinh.

Lại nữa, trong lịch sử của Giáo hội Việt nam, trải qua nhiều thăng trầm và cấm cách trong quá khứ, giáo dân vẫn thường giữ đạo bằng cách đọc kinh. Sự kiện La Vang cách đây trên 200 năm tại Quảng Trị cũng ghi nhận Đức Mẹ đoái thương hiện ra yên ủi giáo dân đúng lúc họ đang đọc kinh giữa rừng. Hàng trăm hàng ngàn người trong đó có cả Giám mục. linh mục … bị bách hại vì đạo Chúa, bị giam cầm tra tấn trong chốn ngục tù nhưng không bao giờ rời xa kinh hạt.

Đấy là chưa kể đến những nơi vùng sâu vùng xa hiện nay mà cả năm không có bóng dáng linh mục, thậm chí 30 – 50 năm như một số giáo xứ miền Bắc sau năm 1954 khi đất nước còn chia đôi và kéo dài đến cả sau khi đất nước đã được thống nhất. Tại những nơi khó khăn đó, sống đạo của giáo dân chỉ còn nhờ vào kinh hạt trong khi tụ tập cầu nguyện cũng như trong chốn riêng tư.

Kinh hạt thay cho lời cầu nguyện và cầu nguyện bằng kinh hạt. Có thể nói mà không sợ sai là với giáo dân Việt Nam, đọc kinh chính là cầu nguyện.

Kinh sách Việt Nam thoạt đầu chắc là do các giáo sĩ truyền giáo dịch từ tiếng la tinh ra tiếng Việt, tất nhiên có sự giúp sức của những giáo dân theo đạo. Trải qua một lịch sử có thể nói là khá dài và vẫn còn giữ được những nét ngôn từ thuần tiếng Việt và ít khi sử dụng từ Hán Việt. Kinh sách đang dùng ngày nay được san định lần đầu tiên vào năm 1924 mà công đầu thuộc vể Đức cha Hồ Ngọc Cẩn, lúc ấy ngài chỉ là linh mục thư ký cho Hội đồng Giám mục hoàn toàn là người Pháp. 

Tuy nhiên, cho đến nay, những kinh sách ấy có vài chỗ cần phải xem lại vì ngôn ngữ hiện nay không còn dùng như thế nữa, hoặc là không còn phù hợp với tinh thần của thần học hiện đại xuất phát từ sau Công Đồng Vatican II, hoặc là lối diễn tả khó hiểu …

Tôi xin đơn cử vài ví dụ về những kinh thông dụng vẫn còn được đọc trong các nhà thờ và các gia đình dưới đây.

1.     Kinh Lạy Nữ Vương Thiên Đàng có câu “Lạy Thánh Nữ Đồng Trinh Maria hãy hỉ hoan khoái lạc”. Chữ “ khoái lạc” nghe có vẻ trần tục, kém phần thanh nhã.

2.     Kinh Sấp mình có câu “xin Chúa rất nhân từ hãy đoái xem sự nghèo ngặt con”. Chữ “nghèo ngặt” xét về ngữ cảnh của cả lời kinh thì thấy ý nghĩa mơ hồ, không nói lên được “lý do tại sao”  phải “sấp mình”

3.     Kinh Đức Thánh Thiên Thần có câu “Con thân Đức Thánh Thiên Thần…”. chữ “ con thân”  dễ gây hiểu nhầm là “thân thiết, thân mật” không diễn tả được cách xưng hô, chắc là lời kinh muốn nói “Con lạy Đức Thánh Thiên Thần”

4.     Kinh Ông Thánh Phanxicô có câu “xin Chúa hãy nhớ lòng nhân từ Chúa mà che lấp lỗi những kẻ ấy xưa nay đã lạc đàng thờ lạy bụt thần”. Không cần phải lý giải thêm vì nó xúc phạm đến tín ngưỡng của tôn giáo bạn.

5.     Kinh Nghĩa Đức Tin có câu “ai chẳng thông công cùng Hội thánh ấy thì chẳng được rỗi linh hồn”.  Câu này cũng gần giống như một câu trong Kinh Ông Thánh Phanxicô ở trên và không còn phù hợp với tinh thần Công Đồng.

6.     Kinh Đức Chúa Giêsu rất nhân lành ( nhiều nhà thờ còn đọc sau khi rước lễ) có câu “Chúng nó đã lấy đinh sắt mà đóng qua chân tay Tao và kéo giãn cả mình Tao ra đến nỗi đếm được các xương”. Từ ngữ Tao không còn phù hợp.

7.     Kinh Cám ơn thông dụng có câu “Chúa trọng vô cùng cả và trời đất chứa chẳng đủ mà rày ở trong một hình bánh nhỏ làm vậy” và “Chúa các thiên thần hàng chầu trực trên trời mà rày muốn ở trong lòng người ta là loài hèn” và “Chúa rộng rãi vô cùng, hay thương kẻ hèn, hay đổi của trọng lấy của hèn” và “Vậy linh hồn con đã được rước Mình Thánh Chúa con tóm lại mọi sự lành, thì con chẳng còn ao ước sự gì vui vẻ dưới thế gian này làm chi” . Kinh này không còn phù hợp và rất khó sửa.

Tất nhiên là còn nhiều kinh nữa mà tôi không liệt kê thêm e rằng quá dài với một bài “Chia sẻ” vì đây không phải là một bài nghiên cứu tường tận có đầu có đuôi.

Tôi cũng rất mừng là cách đây vài tháng, nghe đâu một cuộc gặp mặt của đại diện giáo dân cả nước đã diễn ra tại Toà Giám mục Thanh Hoá mà một trong những mục tiêu  của cuộc gặp mặt đó là nhằm san định lại kinh sách.

Tôi cầu mong uỷ ban đó sẽ làm việc hết sức cẩn trọng, đúng quy trình và sớm đưa ra những kinh được san định để thử nghiệm và cho giáo dân góp ý trước khi được Hội Đồng Giám Mục Việt Nam chấp thuận.

Nguyễn Thụ Nhân

Gia Lai 30.9.2006